शनिवार, मे 25, 2019
   
Text Size

सावित्रीचा सुका

‘माझ्या डोक्याला काय लागले? हाताला काय झाले.? त्याने विचारले. ‘मागून सांगेन ती म्हणाली. तिचे डोळे भरुन आले. ती बाळाला तेथेच ठेवून चुलीजवळ गेली. ती भाकरी करीत बसली. सुकाने मुलाचे मुके घेतले. नंतर त्याला पाळण्यात ठेवून तो हातपाय तोंड धुवून आला. तो तेथे बसला. त्याने भाकर खाल्ली. ‘सांग मला सारे तो म्हणाला. ‘या बाळाची शपथ. आजपासून दारू नका पिऊ शपथ घ्या.

मग सारे सांगेन ती म्हणाली. तिने त्याला सारी हकीगत सांगितल. तो मुलाकडे पहात होता. त्याने त्यास एकदम उचलून घेतले नि हृदयाशी घटट् धरले. ‘उदंड आयुष्याचा हो' तो म्हणाला.

काही दिवस बरे गेले. परंतु दारू कमी झाली. तरी सुटली नाही. एखादे वेळेस तालुक्याच्या ठिकाणी तो बाजाराला म्हणून जाई आणि तिकडेच झिंगून पडे. कोणी गावकरी गाडीत घालून त्याला आणीत. दारू पिणा-याच घरी सदैव चिंता, शाश्वती कशाची नाही. आज सावित्री तशीच काळजीत होती.

गाडी जोरात येत होती. घरी जायचे म्हणून बैल पळत होते. घंटा घणघण वाजत होत्या. रस्त्यात अंधार होता. तो गाडीवानाला रस्त्यात काही तरी पांढरे दिसले. त्यानं कासरा खेचला.

‘कोणीतरी रस्त्यात पडले आहे' तो म्हणाला. व्याख्याते, गाडीवान, व्याख्यात्यांना नेमण्यासाठी आलेले मित्र सारे खाली उतरले. रस्त्यात ती व्यक्ती बेशुध्द पडली होती.

‘हा तर सुका, सावित्रीचा सुका. पुन्हा दारू पिऊन आला' गावकरी म्हणाले.’ आपली गाडी त्याच्या अंगावरुन जाती तर तो मरता. गाडीवानाला दिसले काही तरी. त्याने बैल थांबवले म्हणून वाचला.’ व्याख्याते म्हणाले.

‘सावित्रीच्या बांगडयांचा जोर' कोणी म्हणाले.

त्यांनी सुकाला उचलून गाडीत ठेवले. कोणी पायी चालू लागले. आणि गाडी एकदाची गावात आली. व्याख्याते तडक सभेकडे गेले. सुकाला घरी पोचविण्यात आले. सावित्रीचा जीव खाली पडला.

व्याख्यात्यांनी सभेत दारूबंदीवरच जोर दिला. ते ताजे उदाहरण होते. गावात दारू नका ठेवू. दारू म्हणजे दु:ख, दारू म्हणजे संकट. दारूमुळे धर्म बुडतो. माणुसकी जाते. कर्ज होते, संसाराचा विचका होतो. दारू म्हणजे जिवंतपणाचा नरक पुष्कळ ते बोलले सकाळच्या वेळी दुस-या दिवशी व्याख्याते सुकाच्या घरी गेले. सुकाने प्रणाम केला. सावित्री पाया पडली. तुमची कृपा म्हणून कुंकू राहिले’ ती स्फुंदत म्हणाली.

'कृपा देवाची. परंतु आजपासून दारू पिणार नाही अशी यांनी शपथ घ्यावी. संकल्प करावा. हा महात्माजींचा फोटो येथे मी लावतो. त्याला साक्ष ठेवून प्रतिज्ञा करा.' व्याख्याते म्हणाले.

शेवटी सुकाने महात्माजींच्या फोटोस साक्षी ठेवून शपथ घेतली. त्याची दारू सुटली. त्याच्या घरात हल्ली आनंद आहे. त्याचा मुलगा राजीव मोठा झाला आहे. दर शुक्रवारी महात्माजींच्या फोटोस तो हार घालतो व ‘आम्हा सर्वांस सदबुद्धी द्या’, अशी प्रार्थना करतो.

 

द्या माझे बाळ.

‘दूर हो मुकाटयाने, नाहीतर गळा दाबीन.'

तिने त्याच्या हाताला कडकडून चावा घेतला. बाळ खाली पडले. तिने पटकन् उचलले. बाळ रडत होते. मऊ मातीत ते पडले होते. ती त्याला घेऊन निघाली. तो सैतानाप्रमाणे धावून आला. तिने बाळ खाली ठेवले, आणि त्याला दूर लोटले. पलीकडे खळगा होता. तो त्यात पडला. ती मुलाला घेऊन पळत निघाली. पाठीमागे बघत नव्हती. आले एकदाचे घर आणि तिचे डोळे गळू लागले. ती बाळाला पाजीत होती. मृत्यूच्या तोंडातून परत आलेल बाळ! तिच्या स्तनांत अपार पान्हा दाटला होता. बाळ पीत होता. पितापिता झोपला. तिने त्याला पाळण्यात ठेवले. आणि ती पतीची वाट पहात बसली. तो येईल असे तिला वाटे. परंतु पहाट झाली. तरी पत्ता नाही. कोंबडा आरवला. गावात हालचाल सुरू झाली. कोठे जाते वाजत होते. दळणाच्या ओव्या कानांवर येत होत्या.

दाराला कडी लावून सावित्री निघाली. लगबगीने ती आली. त्या जागेपाशी आली. सुकाचे डोके दगडावर आपटले होते. तो तिरमिरी येऊन तेथे पडला होता. ती त्याच्याजवळ बसली. तिने पदर फाडून जखम बांधली. तिने त्याला सावध केले, उठविले. हात धरुन ती त्याला घरी घेऊन आली. तिने अंथरुणावर त्याला निजविले. तिने देवाचे आभार मानले. आता चांगलेच उजाडले होते. सावित्रीने भांडी घासली, पाणी आणले. चूल पेटवून तिने भाकरी केली. उठा, भाकर खा.' ती काला म्हणाली.

‘बाळ कोठे आहे?' त्याने विचारले.

‘पाळण्यात आहे.' पाळण्यात आहे की पाण्यात?'

‘असे काय वेडयासारखे बोलता. बाळ पाळण्यात आहे.'

‘खरेच?'

‘हो खरेच'

इतक्यात पाळणा हलू लागला. मुलाने नेत्रपुष्पे उघडली होती. तिने त्याला उचलून जवळ घेतले. सुका अंथरुणावर बसला होता. ‘बघा हसतो आहे' ती म्हणाली.

‘दे, मी घेतो'  तो म्हणाला. त्याचा हात दुखत होता, त्या हातावर तिचे दात उठले होते.

 

‘आई, बाबा कधी येतील?’

‘तु नीज रे राजा.’

‘मी नाही निजत जा. बाबा मला खाऊ घेऊन येणार होते,

‘चेंडू आणणार होते. रबरी चेंडू.’  

‘खाऊ आणला तर सकाळी खा. चेंडू त्यांनी आणला तर सकाळी खेळ. कोण नेणार आहे तुझा खाऊ, तुझा खेळ? नीज. तुझे डोळे झोपेस आले आहेत.’

आणि बाळ झोपला. सावित्री वाट पहात होती. नाही नाही ते विचार तिच्या मनात येत होते. तिच्या नव-याचे नाव सुका.  कोठून त्याला दारूचे व्यसन लागले हरी जाणे! ती माहेराहून लहान बाळाला घेऊन आली. तो ते नवीन प्रकार दिसले. ती एक रात्र तिला आठवली. भयंकर रात्र! सुका घरी तर्र होऊन आला.  होता. त्याला आणखी पैसे हवे होते. तुझ्या आईने दिले असतील.  तू एकटी पोर तुझ्या आईची.’ दिले होते की नाही पैसे? दे ते  पैसे.’ असे म्हणून तो दरडावीत होता. ‘पैसे संपले. बाळाला दूध लागते. अंगावर  दूध नाही. नाही पैसे. बाळाला आता दूध कोठून? ती म्हणाली.

तुझ्या बाळाला दूध हवे. आणि बाळाच्या बापाला दारू नको? असे म्हणून तो पाळण्याकडे धावला. तिने त्याला लोटले दूर! ती तरुण माता नागिणीप्रमाणे चवताळली होती. तो कोप-यात पडला तिला वाटले त्याला झोप लागली. आणि तिचाही पुढे डोळा लागला. परंतु एकदम ती दचकून उठली. बाळ रडला. असे तिला वाटले. ती पाळण्याजवळ गेली. कोठे आहे बाळ? बाळ
नाही. ती घाबरली. बाळाला घेऊन पती कोठे गेला? मध्यरात्र होऊन गेली होती. एकाएकी तिला काही शब्द आठवले. ती घरातून बाणाप्रमाणे बाहेर पडली. कोठे जात होती ती? सर्वत्र सामसूम होते. मध्येच कुठे कुत्रे भुंके, गाढव ओरडे. तिला भान नव्हते. ती पहा नदी वाहत आहे. जणू अखंड प्रार्थना म्हणत आहे. तिला कोणी तरी नदीकडे जात आहे असे दिसले. तिच्या
पायांत वा-यांची गती आली. तिने गाठले त्याला. तिने त्याचा हात पकडला.

‘माझे बाळ द्या' ती ओरडली.

‘ते माझे आहे तो म्हणाला.

देता की नाही? कोण आहात तुम्ही? राक्षस की काय?

कोठे चाललात बाळाला घेऊन?'

‘नदीत बुडवायला'

‘तुमची जीभ झडत कशी नाही?'

‘अधिक बोलू नकोस. तुलाही नदीत फेकीन.'