बुधवार, आँगस्ट 21, 2019
   
Text Size

तीन मुले

‘आजी, तू एकटी किती सेवा करणार?’
‘वेळ आली तर तुम्हाला बोलावीन.’
‘बोलाव हो आजी. नाहीतर संकोच करशील.’

आणि वेळ आली. रात्री मुले व बुधा गच्चीत बसली होती. मधुरी खाली एकटीच रडत होती. इतक्यात म्हातारीचा ‘निघून या’ असा निरोप आला.

‘बुधा!’ मधुरीने हाक मारली.
‘आलो ग मधुरी.’ त्याने वरून सांगितले.
तो आला आणि तिने त्याला सारी हकीकत सांगितली. त्याच्या खांद्यावर मान ठेवून ती ढसाढस रडली.

‘मधुरी!’
‘काय?’
‘नको रडू. आपण का मुद्दाम फसवले! देव दोष देणार नाही.’
‘माझ्या मंगानेही नाही दिला. तो आशीर्वाद देण्यासाठी आला आहे. त्यासाठी हे बोलावणे आहे. चला.’

मधुरी व बुधा सर्व मुलांना घेऊन निघाली.
‘आई, कुठे जायचे?’
‘बंदरावरच्या आजीकडे.’

‘आज का नावेत बसून जायचे सर्वांनी?’
‘नाही. बोलू नका’.
आणि सारी त्या झोपडीत आली. म्हातारीने दिवा मोठा केला. सर्व मंडळी बसली.
‘बुधा, मित्रा ये. तुझ्यावर माझा राग नाही. वर्षानुवर्षे तू संयम पाळलास. थोर आहेस. माझा मत्सर केला नाहीस. माझ्यासाठी प्रार्थना करीत असस.’

‘तुझ्या डोक्यावर माझा हात ठेवू दे. आनंदात रहा. माझी मधुरी तुझी आहे. आपण जणू एक आहोत. ये.’
आणि बुधा मंगाजवळ गेला. त्याने डोके वाकविले. मंगाने त्याच्या डोक्यावर हात फिरविला. बुधाला गहिवर आवरेना. तो उठून बाहेर गेला.

‘ये, सोन्या ये. ओळखलेस का मला! मी तुझा जुना बाबा नाही का?’
‘ये, राजा ये. ये रुपल्या, तूही ये. मन्ये, तूही ये. या बाळांना, भेटा.’

‘परवा तुम्ही आले होतेत. त्या दिवशीचे तुम्हीच ना?’
‘होय हो.’
‘तुमच्या डोळयांतून त्या दिवशी पाणी आले होते. खरे ना?’
‘होय. या मजजवळ बसा. आनंदाने रहा. मोठे व्हा. कीर्ती मिळवा, नाव कमवा. सर्वांच्या उपयोगी पडा. प्रेमळ व पराक्रमी व्हा.’

‘बाबा!’
‘काय बाळांनो?’
‘काही नाही.’
‘मधुरी, वेणू व मोतीला घेऊन ये.’

 

‘माझेही डोळे डबडबले. परंतु मुलांना माझे अश्रू दाखविले नाहीत.’
‘मंगा, आपण सारी एकत्र राहू.’
‘तू वेडी आहेस. मी आता वाचणार नाही. तू आता जा. शेवटचा क्षण आला म्हणजे तुला बोलावू?’

‘मी आता येथेच राहीन. जाणार नाही.’
‘मधुरी, माझे ऐक. माझी आज्ञा आहे. तू जा. मी बोलवीन तेव्हा बुधाला व मुलांना घेऊन ये. त्या वेळेस सर्वांना शेवटचे पाहीन.’

‘मंगा!’
‘जा. मधुरी, जा. तू कायमची माझ्याजवळ आहेस. शांतपणे जा, आनंदाने जा.’

‘कसे रे असे तुला बोलवते?’
‘मला मरताना शांती दे. मधुरी. जा, तू आणलेली फुले हातात देऊन जा.’

मधुरीने मंगाच्या हातात फुले दिली. तिने केविलवाण्या डोळयांनी त्याच्याकडे पाहिले.
आणि ती गेली. रडत रडत गेली. टेकडीवर गेली. समुद्रात घुसावे असे तिला वाटले; परंतु तिला मंगाची आज्ञा आठवली. ती मुले आठवली. बुधा आठवला. शत बंधने होती. कोण कशी तोडणार?

शेवटी मधुरी घरी आली. ती गोधडी पांघरून ती पडली.
‘मधुरी, बरे नाही का वाटत?’ बुधाने विचारले.
‘बरे आहे.’

‘मग अशी का?’
‘मला झोप येते.’

‘हल्ली तुला इतकी झोप कशी येते!’
‘देवाला ठाऊक.’

‘तुझ्या मनाला दु:ख आहे? ‘
‘होय.’
‘सांग मला.’
‘वेळ येताच सांगेन बुधा; जा. मला एकटीला पडू दे.’

बुधा म्हातारीकडे गेला.
‘कसे आहे पाहुण्याचे?’
‘चिन्ह नीट नाही. असाध्य आहे दुखणे.’

 

‘मंगा, मी काय करू?’
‘सांगू?’

‘सांग. समुद्रात उडी टाकू? फास लावू? अंगावर तेल ओतून लावू काडी? सांग.’
‘मधुरी, ती पेटी इकडे आण.’
‘तीत विष आहे? जालीम विष?’
‘तू ती पेटी आण व उघड.’

मधुरीने पेटी आणली व उघडली. तो आत सर्व मौल्यवान दागिने. तिने डोळे मिटले. तिला त्या दागिन्यांना हात लाववेना. ती थरथरत म्हणाली,
‘मंगा, नको मला लाजवू.’

‘मधुरी, मी लाजवणार नाही. माझ्या प्रत्येक शब्दावर विश्वास ठेव. मी मरणाच्या दारी आहे. अशा वेळेला मनुष्य खरे ते बोलतो. परमेश्वर त्याच्या समोर असतो. त्यामुळे लपंडाव नाही करता येत. तुला मी त्या दागिन्यांनी नटवणार आहे. आण ते इकडे.’

मधुरीने ते दागिने मंगाजवळ नेले. मंगा ते तिच्या अंगावर घालू लागला.
‘मधुरी, मला शक्ती नाही. घाल ते दागिने. मोत्यांनी नटलेली मधुरी मला पाहू दे.’
मधुरीने दागिने घातले. तिच्या डोळयांतून अश्रू गळत होते.

‘मधुरी, डोळे पूस व माझ्यासाठी हस.’
तिने डोळे पुसले. ती हसली.

‘ये, माझ्याजवळ बस.’
‘मंगा, काढून ठेवते दागिने.’

‘ते तुझे आहेत. तुला नको असतील तर मनीला होतील. वेणूला होतील.’
‘मंगा, ते बाळ जगले नाही.’
‘कळले मला, सारा इतिहास कळला.’

‘मंगा, मी वाईट आहे का?’ खरे सांग.
‘नाही हो. तू आपल्या दिवाणखान्यात माझे चित्र टांगले आहेस. समोरासमोर आपण आहोत. माझ्यासमोर तू. तुझ्यासमोर मी. माझ्या डोळयांसमोर शेवटी तू असतेस. तुझ्या डोळयांसमोर शेवटी मी असतो. खरे ना? मी तुझ्या दिवाणखान्यात जाऊन आलो.’

‘जाऊन आलास?’
‘हो. आलो जाऊन. मुलांना भेटून आलो.’
‘मुले काय म्हणाली?’
‘म्हणाली, या चित्रासमोर आई कधी कधी रडते.’

   

‘मधुरी, तुला शंभर वर्षे आयुष्य आहे.’ म्हातारी म्हणाली.
‘कशावरून?’
‘तुझीच आम्ही दोघं आठवण करीत होतो.’
‘दोघं?’
‘हो.’
‘त्यांना का मंगाची माहिती आहे काही?’
असे दिसते. तू तेथे बस व त्यांना विचार. मी जाऊन येते बाहेर.’

म्हातारी गेली व मधुरी आत आली. मंगाने तिच्याकडे पाहिले.
‘ही पहा ताजी फुले. छान आहे वास.’ ती म्हणाली.

‘आता तुझी मोठी बाग आहे ना?’
‘तुम्हांला काय माहीत?’

‘पूर्वी आपली छोटी बाग होती. लहानशा अंगणातील बाग. मला सारे आठवते आहे, मधुरी.’
‘कोण तुम्ही?’

‘मी तुझा मंगा. उगीच का एकदम तुला असे एकेरी म्हणू लागलो? मधुरी, मी तुझा मंगा. ये, ये; बस माझ्याजवळ. मधुरी, ये. मला दूर लोटू नको.’
‘मंगा, माझा मंगा!’

‘होय. तोच मी. तुम्हांला कळले मी मेला; परंतु तुझ्या गोधडीने तारले. मी एकटाच वाचलो असेन. सारे गलबत बुडाले. अनेक संकटातून वाचून मी आलो. तुझी आठवण तरीही होती मधुरी.’

‘मंगा, तू काय म्हणशील? तू सारे ऐकले आहेस येथे?’
‘होय, ऐकले आहे, पाहिले टेकडीवर तुला व बुधाला पाहिले. तुमचे बाळ पाहिले, मोती पाहिला.’

‘मंगा!’
‘मधुरी, रडू नको. लाजू नको. माझ्याविषयी तुझ्या मनात प्रेम आहे, हे मी जाणतो. तू ती गोधडी नेलीस. त्या टेकडीवरचे तुझे शब्द मला अमृताप्रमाणे वाटले. बुधासाठी तू माझ्यावरचे प्रेम जरा बाजूला ठेवलेस. तुझ्या मनाची ओढाताण मी जाणतो. देवाला लहानपणाचे शब्द खरे करायचे असतील. मधुरी, नीट बस. तुझ्या मांडीवर घे माझे डोके.’

‘मंगा, माझा मंगा. माझ्यासाठी माझा राजा दूर गेला. माझ्यासाठी परत आला. आणि मी? अरेरे!’ तिला बोलवेना.
‘मधुरी, अशी रडशील तर मला दु:ख होईल. खरोखर, माझ्या मनात मत्सर नाही. द्वेष नाही. शांत हो. देवाने तुम्हांला आशीर्वाद देण्यासाठी मला पाठविले आहे. संकटे भोगून मी अधिक वृध्द, अधिक शुध्द झालो आहे. खरे ना? तुम्हांला आशीर्वाद देण्यास योग्य आहे.’

 

आशीर्वाद
आणि मंगा खंगत चालला. त्याला अंत जवळ आला असे वाटू लागले.
‘आजी, माझी ती पेटी उघड. तीत जे काय आहे ते बाहेर काढ.’ तो म्हणाला. म्हातारीने पेटी उघडली. तीत सोन्यामोत्याचे दागिने होते.

‘आजी, हे त्या राजकन्येचे दागिने. माझ्या पायाशी ठेवून ती गेली. मधुरीला नटविण्यासाठी का तिने ठेवले? अशी का तीची इच्छा होती? होय. तीच असेल. हे दागिने मधुरीला दे. मी तिला म्हणत असे, की तुला सोन्यामोत्यांनी नटवीन.’

‘ठेवू का ट्रंकेत पुन्हा?’
‘दे ठेवून.’

एके दिवशी रात्री मंगा बोलत होता. त्या राजकन्येच्या गोष्टी सांगत होता आणि एकदम थांबला. थोडया वेळाने आजीला म्हणाला,
‘आजी, या जगात सत्य आज ना उद्या बाहेर पडते. नाही का?’
‘होय. मंगा, सत्याला शेवटी वाटा फुटते.’

‘मी येथे कोणाला न कळवता जरी मेलो तरी पुढे कोणी सांगितले की मंगा येथे येऊन मेला. मधुरीला ते ऐकून काय वाटेल? म्हातारीच्या झोपडीतील तो मुशाफर मंगा होता, तो गोधडीवाला मंगा होता, हे जर कधीकाळी मधुरीला कळले, तर तिला काय वाटेल? त्यापेक्षा मी आपण होऊन तिला ओळख दिली तर? माझ्या मनात मत्सर नाही. मी शिव्याशाप नाही देत, तर उलट आशीर्वाद देतो. असे तिला सांगेन. तिला समाधान वाटेल नाही आजी?’

‘होय.’

‘मग तू आणतेस मधुरीला बोलावून?’
‘आता रात्री?’
‘फार का रात्र झाली आहे?’
‘असे वाटते.’

‘बरे, उद्या उजाडत तिला आण बोलावून. तू आता नीज आजी.’
आजी झोपली. मंगा स्वस्थ पडला होता. मध्येच आजी उठे व बघे. मंगा शांत होता. लेकराप्रमाणे जणू पडला होता.
सकाळ झाली.

‘आजी, तू जाणार आहेस ना मधुरीकडे?’
‘होय हो, मंगा.’
आजीने झाडलोट केली. ती आता निघणार तो मधुरीच दारात हजर. सुंदर फुले घेऊन ती आली होती.

   

पुढे जाण्यासाठी .......