शुक्रवार, सप्टेंबर 20, 2019
   
Text Size

प्रेमाची सृष्टी

“तुझ्या पतीचे?”

“तो खेळ किती पटकन संपला. उदय, नको त्या आठवणी.”

“बरे तर.”

“तुझी आई आहे?”

“हो. आईने मला वाढवले, लहानाचे मोठे केले.”

“तुझी आई कोठे असते? काय करते?”

“सरले, माझी आई दुसर्‍याकडे स्वयंपाक करते व मला शिकविते. किती तिचे उपकार, किती प्रेम !”

“उदय, पाऊस थांबला वाटते?”

“जरा झिम झिम आहे.”

“या छत्रीत येतोस?”

“नको, पावसाची झिमझिम मला आवडते, जणू गुलाबदाणी कोणी शिंपडीत आहे ! लाखो घरांची गुलाबदाणी ! सरले, आज सारी सृष्टी बघ. जिकडेतिकडे हिरवेगार आहे. डोळयांना प्रसन्न वाटते.”

“माझी सृष्टी रे कधी हिरवीगार होईल? कधी सारा रखरखीतपणा नाहीसा होईल?”

“तुझ्या सृष्टीत आनंद येत आहे ना? उषा येत आहे ना? गोडी येत आहे ना?”

“हो असा भास होत आहे खर, परंतु हा भासच न ठरो. आजपर्यंतच्या माझ्या सार्‍या आशा शेवटी आभास ठरल्या.”

“आपली सारी स्वप्ने थोडीच खरी होतात? आकाशातील तारेही तुटतात. गळतात. काही फुले कुस्करली जातात व काहींचे हार होतात; काहींचे सुंदर बी तयार होते. सरले ! काही टिकते, काही मरते.”

“परंतु सारेच न मरो. सारेच स्वप्न न ठरो. उदय, तू कोठे राहतोस?”

“तिकडे लांब. भांडारकर-संशोधन-मंदिराकडे.”

“मी येईन तुझी खोली शोधीत.”

“कधी येशील? सकाळी मी खोलीत नसतो. ग्रंथालयात वाचायला जातो.”

“तू खोलीत केव्हा असतोस?”

“तू सांगशील तेव्हा असेन.”

“उद्या येऊ? सकाळी येऊ?”

“ये.”

“आता जायला हवे. बाबा बोलतील नाही तर. माझा रुमाल हवा का तुला?”

“त्याच्यावर वेल काढून दे. पाखरे गुंफून दे.”

“सकाळी मी येईन हं.”

“ये. मी वाट पाहात असेन.”

 

“या घाणेरडया रुमालावर कशाला ही वेल, ही पाखरे?”

“हा रूमाल का घाणेरडा? हा रुमाल माझ्या जीवनात अमर होणार आहे. हा रुमाल सौंदर्यसिंधू आहे. हा रमणीय आहे, गोड आहे, हृदयंगम आहे. या रुमालाला नको नटवू तर कशाला? त्याला नको सजवू, त्याला नको फुलवू, त्याला नको पुजू, तर कोणाला?”

“सरले !”

“काय रे उदय? तुला माझी आठवण येत होती? तू दोनतीनदा येऊन गेलास. मी येथे न दिसल्यामुळे का निराश होऊन गेलास? का केवळ माझा रुमाल देण्यासाठी येत असस? आणि हा रुमाल धुतलास वाटते? त्याला वास रे कसला?”

“मला विणता, भरता थोडेच येते? आमचे ओबडधोबड हात !”

“परंतु ते प्रेमळ आहेत. ते जखम बांधतात. हळूच डोके धरतात. खरे ना? तू का याला अत्तर लावले आहेस? तू श्रीमंत आहेस?

“मी गरीब आहे.”

“खरेच? तरीच तुझे हृदय श्रीमंत. देव कोठली तरी संपत्ती देत असतो. कोणाला चांदीसोन्याची, माणिकमोत्यांची संपत्ती देतो. कोणाला कोमल भावनांची दौलत देतो. उदय, तू खरेच का गरीब आहेस? तुझे वडील काय करतात?”

“माझे वडील देवाकडे आहेत.”

“तुझे वडील नाहीत?”

“मी त्यांना पाहिले नाही. आई म्हणते की, तुला जवळ घेऊन त्यांनी प्राण सोडला. मरायच्या आधी त्यांनी माझा पापा घेतला, मुका घेतला. आई म्हणते तुझ्यासारखेच त्यांचे डोळे होते.”

“उदय, खरेच तुझे डोळे कसे आहेत.”

“कसे आहेत?”

“ते मी काय सांगू? परंतु असे डोळे मी पाहिले नाहीत.”

“तू किती जणांचे डोळे पाहिलेस?”

“फार कोणाचे नाहीच पाहिले.”

 

“आणि तुमचे नाव उदय ! तुमच्या रुमालाने मला सांगितले. किती सुंदर नाव ! उदय? अंधारात उगवलेला तारा; अंधारात उगवलेला चंद्र. अंधारात उदयास येणारा सूर्यनारायण, उदय ! खरेच किती सुंदर नाव ! मी त्या नावाचा जप करीत असते. “उदय, माझ्या जीवनात कर ना रे तुझा उदय. येशील का माझ्या जीवनात? तू असशील का उदार, दिलदार; प्रेमळ, स्नेहाळ?” असे मी त्याला विचारीत असते.”
"तो काय म्हणे? काय उत्तर देई?”

“करीन उदय, करीन अंधार, देईन प्रकाश, देईन प्रेम, असे तो म्हणे.”

“कपाळावरची जखम बरी झाली का?”

“सार्‍या जखमा बर्‍या झाल्या. आतल्या, बाहेरच्या. माझे कपाळ फुटकेच होते. ते आणखी फोडायचे ते काय राहिले होते. फुटके कपाळ पुन्हा मंगल होईल, सुंदर होईल.”

“कपाळाला काय लागले म्हणून घरात कोणी विचारले नाही?”

“बाबांनी एकदा विचारले. मी म्हटले की पर्वती चढताना पाय घसरला, लागले.”

“मी या बाजूला दोनतीनदा येऊन गेलो.”

“मी जरा आजारी होते. ताप आला होता.”

“मला वाटलेच !”

“परंतु त्या आजारीपणात आनंद वाटत होता. त्या आजारीपणातच तुमच्या नावाचा शोध लागला. तो रक्तसुंदर रुमाल मी हातांत खेळवीत असे. आणि सहज पाहात होते. तो सापडले नाव. ते नाव वाचताच मी आनंदले. एकदम तो रुमाल हृदयाशी धरला. तोंडावरून फिरवला. त्या आजारीपणात त्या रुमालाशी मी बोलत बसे. “सांग रे त्यांच्या गोष्टी” असे मी त्याला म्हणे.”

“तो रूमाल सांगे का?”

“हो. किती किती सांगे. रामायण, महाभारत सांगे. त्यांच्या मुक्या कथा ऐकता ऐकता मी कधी हसे; कधी रडे. कधी भावनांनी थरथरू लागे. एके दिवशी सायंकाळी मी उठले. बाबांच्या बागेतील फुले मी कधी तोडीत नाही; परंतु त्या दिवशी तोडली. रात्री तो रूमाल माझ्या उशीवर ठेवून त्याची मी पूजा केली. अश्रूंचे अर्ध्य दिले. प्रेमाचे निरांजन ओवाळले. आणि ती फुले माझ्या केसांत मी घातली. देवाचा प्रसाद म्हणून आजारीपण ते शरीराचे आजारीपण होते. परंतु मनाचे बरेपण होते. मनाच्या वेदना नाहीशा होत होत्या. हृदयाच्या कळा बंद होत होत्या. निराशेचा अंधार नाहीसा होत होता. मंगल प्रकाश जीवनात येत होता. लहानसा रूमाल ! माझे सारे जीवन झाडून पुसून त्याने लख्ख केले, सुंदर केले.”

कोठे आहे तो रुमाल?”

“दाखवू? हा बघा.”

तिने खिशातून तो रुमाल काढला. त्याच्यावर सुंदर वेल काढलेली होती. वेलीवर दोन पाखरे होती.

“माझ्या रुमालावर वेल नव्हती, पाखरे नव्हती.”

“परंतु आता फुलली वेल, आली पाखरे ! तुमच्या हृदयात नाही का फुलली वेल? माझ्या तर फुलली आहे. तेथे पाखरे नाचत आहेत, गात आहेत. भुंगे गूं गूं करीत आहेत. माझ्या हृदयातील वेल या रुमालावर मी गुंफली. हृदयातील पाखरे येथे गुंफली. परंतु हृदयातील सारे येथे गुंफता येईना.”


   

झिमझिम पाऊस पडत होता. हवेत गारवा होता. सायंकाळची वेळ होती. फिरायला जाणारे बाहेर पडले होते. कोणाजवळ छत्री होती. कोणाजवळ नव्हती. विशेषत: तरुण मंडळी छत्री न घेताच जाताना दिसत होती. तोंडावरचे पाणी हातरूमालाने पुशीत होती. उदयही मधूनमधून तोंड पुशीत, केसांवरून रुमाल फिरवी. पर्वतीच्या पायथ्याच्या रस्त्याने तो जात होता. कालव्याकडे तो वळला. त्याच्या काठाने तो जाऊ लागला. तो दोनतीनदा त्या बाजूला येऊन गेला होता. परंतु इष्टदर्शन झाले नव्हते. “आज तरी सरला दिसेल का? या अशा हवेत ती फिरायला पडेल का बाहेर? ती आजारी तर नसेल ना? पुन्हा डोके फोडून नसेल ना तिने घेतले? ती आजारी पडली असेल तर तिची काळजी कोण घेईल? पिता दुराग्रही व आई सावत्र. दोघांचे तिच्याविषयी दुष्ट मत झालेले. गरीब बिचारी !” असा विचार करीत तो जात होता.

तो त्याला कोणीतरी दिसले. छत्री उघडून तिच्या खाली बसलेले कोणीतरी दिसले. सरलाच ती ! त्याचे तरल हृदय नाचू लागले. त्याची बोटे थरथरत होती. जणू ती हृदयतंद्रीला छेडीत होती. तो जवळ आला. सरला आपल्या भावसमाधीत होती.

“सरले !”

तिने वर पाहिले नाही. तिचे लक्ष नव्हते. प्रेमाने हळुवारपणे मारलेली ती हाक तिला ऐकू आली नाही. तिच्या हृदयातही का संगीत सुरू होते? त्यामुळे का ती इतकी तन्मय झाली होती? उदयने खिशातून सरलेचा तो रुमाल काढला. घडी केलेला स्वच्छ रुमाल. त्याला का वास येत होता? त्याला त्याने अत्तर लावले होते. कोठले अत्तर? हृदयातील अत्तरदाणीमधले का? उदयने तो रुमाल हळूच सरलेच्या अंगावर टाकला. ती दचकली. ती भानावर आली. तिने बाजूस पाहिले तो उदय !

“तुमचा रुमाल द्यायला आलो होतो.”

“मी तो विसरूनही गेल्ये होत्ये.”

“खरेच?”

“तो मला परत मिळावा अशी माझी इच्छा नव्हती. तुमचा रुमाल माझ्या जवळ आहे.”

“तो फाटका रुमाल?”

“त्या फाटक्या रुमालाने फाटलेले हृदय तुम्ही शिवले !”

“सरले !”

“माझे नाव तुम्हाला काय माहीत?”

“खोल पाहतो, नीट पाहतो, त्याला दिसते; सारे कळते.”

“खरेच कसे कळले तुम्हाला नाव?”

“या रुमालाने सांगितले.”

   

पुढे जाण्यासाठी .......