बुधवार, जुलै 24, 2019
   
Text Size

स्वर्गातील माळ

शंभुशेट म्हणाले, 'मी एका शाळेला लाख रूपये दिले; परंतु मला माळ नाही. देव अन्यायी आहे!’
भिकाशेट म्हणाले, 'मी माझ्या नावानं विहीर बांधली; परंतु मला माळ नाही. अन्याय आहे!'

सखू म्हणाली, 'काही तरी चूक झाली असावी. माझ्या गळयात कशाला माळ? ज्या धन्याकडे मी काम करते, त्यांच्या घरातील कोणाच्या गळयात ती पडायची असेल. चुकून माझ्या गळयात पडली असावी. मला भिकारडीला कशाला माळ? मी कोणती अशी देणगी दिली?'

इतक्यात तो लहान मुलगा तेथे येऊन उभा राहिला. त्याच्या तोंडाभोवती दिव्य प्रभा होती. जणू सूर्य उगवला. चंद्र उगवला. सारे टकमका पाहू लागले. तो मुलगा म्हणाला, 'सखू, तूच खरी देणगी दिलीस. या गावातील प्रत्येक घराचा दरवाजा मी ठोठावला, म्हटले, 'मला, अनाथाला आधार द्या.' परंतु 'असशील कोणी भामटा. असशील चोरचिलटाचा. असशील कोणत्या हीन जातीचा. नीघ येथून.' अशीच उत्तरं मला मिळाली. फक्त या सखूनं मला म्हटलं, 'ये हो बाळ. तुला न्हाऊमाखू घालते, जेवूखाऊ घालते.' शेटसावकारांनी का देणग्या दिल्या? त्यांनी जिवंतपणी आपली स्मारकं उभारली. आपल्या नावाचे दगड विहीरीतून, शाळांतून बसविले. ती त्यांची स्वत:ची पूजा होती. त्यांनी स्वत:ची प्रतिष्ठा दगडांनी उभारून ठेवली. देव अन्यायी नाही. देव न्यायी आहे. या संसारात सर्वांत थोर देणगी जर कोणती असेल तर ती निरपेक्ष प्रेम, भेदभाव सोडून दिलेलं प्रेम!'

'सबसे ऊँची प्रेम-सगाई।'

असे म्हणून तो मुलगा अदृश्य झाला! सारे खाली मान घालून गेले. सखूचे कौतुक करीत आयाबाया घरी गेल्या. त्या तिन्ही बहिणी सखूला म्हणाल्या, 'सखू, आम्ही शाळेत जातो. पुस्तके वाचतो; परंतु तुझ्यासारखे वागणे, बोलणेचालणे आम्हाला येत नाही. तुला कोण असं वागायला शिकवितं?'

सखू म्हणाली, 'मला कोण शिकवणार? मला शिकविणारी एक माझी आई. ती सांगत असते, 'सखू, आपण गरीब असलो तरी गोड बोलावं. जे दुसर्‍यासाठी करता येईल ते करावं. कोणाला हिडीस-फिडीस करू नये. सारी देवाची लेकरं.' तुम्ही वाईट नका वाटून घेऊ. ही माझी माळ मी तुमच्याच घरी ठेवीन. तुमच्या घरात तिचा सुगंध पसरो.'

तिघी म्हणाल्या, 'आमच्या जीवनात पसरो. सखूसारखं आमचंही जीवन होवो.'

 

तो मुलगा म्हणाला, 'अजून नाही.'

हिरी म्हणाली, 'दिसतो भिकारडा, परंतु बोलतो तर छान.'
सखू म्हणाली, 'चल बाळ, तुला आईकडे पोचविते. उद्या पायातील काटे काढीन. आता झोप. चल.'

सखू त्या मूलाचा हात धरून निघाली, तो पाऊस थांबला. आकाश निवळले. ढग गेले. आकाशातील लाखो तारे चमचम करू लागले. सारे गाव धुवून निघाले. वारे थांबले. लोकांनी दिवे लावले. हजारो पणत्या घरांसमोर चमकू लागल्या. आकाशात तारे व खाली हजारो दिवे. दिवाळी आली असे वाटू लागले. हिरी, माणकी, रुपी यांनी बाहेर पणत्या लावल्या. कशा दिसत होत्या त्यांच्या ज्योती! शांत, शीतल, सौम्य प्रकाश.

हिरी म्हणाली, 'या ज्योती हिर्‍यांप्रमाणं चमकत आहेत.'

माणकी म्हणाली, 'माणिकमोत्यांप्रमाणं तळपत आहेत.'

रुपी म्हणाली, 'सोन्यारुप्याप्रमाणं झळकत आहेत.'

सखू म्हणाली असती, 'निर्मळ प्रेमानं झळकत आहेत.'

या तिन्ही मुलींचे आईबाप घरी येण्यास निघाले. त्यांची गाडी येत होती. इतक्यात गावातील सारी लहान-थोर मंडळी, स्त्रीपुरूष, मुलेबाळे, सारी 'माळ आली, माळ आळी; सुगंध आला; कुठं तरी माळ आली; त्या बाजूनं घमघमाट येतो आहे तिकडे चला.' असे म्हणत धावत-पळत त्या श्रीमंताच्या घराकडे येत होती. त्या जमीनदाराची गाडी कशीबशी घराशी आली. गाडी सोडण्यात आली. बैल बांधण्यात आले. तो श्रीमंत मनुष्य तेथे उभा राहिला. त्याच्या मुली घरातून धावत आल्या. त्या आईबापांस भेटल्या. घरासमोर तुफान गर्दी. वास तर येत होता; परंतु माळ कोठे आहे? ती का आकाशातून खाली येण्यासाठी निघाली होती? हा सुगंध का पुढे आला?

सखू त्या मुलाला घरी निजवून परत येत होती. आपल्या धन्याकडे येत होती, तो अपरंपार गर्दी. कशी तरी ती धन्याच्या घराच्या ओटयावर चढली. इतक्यात त्या तिन्ही बहिणी आश्चर्याने म्हणाल्या, 'अग अग सखू, अग तुझ्या गळयात माळ! ही बघ माळ. स्वर्गातील माळ तुझ्या गळयात! तिचाच हा घमघमाट! सखूच्या गळयात माळ!'

लोक ओरडले, 'काय, सखूच्या गळयात माळ? एका मोलकरणीच्या पोरीच्या गळयात? हा सर्व गावाचा अपमान आहे.'

 

रुपी म्हणाली, 'आणि त्याला फराळाचं तरी किती वाढलं आहेस? त्या देण्याघेण्याच्या कमी पुरणाच्या करंज्या का वाढल्या नाहीस त्याला?'

सखू म्हणाली, 'मी माझा वाटा त्याला दिला. आज मी तुमच्याकडे जेवणार नाही, खाणार नाही. म्हणजे झालं ना?'

रुपी रागाने म्हणाली, 'आम्हाला लाजवतेस वाटतं? वाहवा ग वाहवा! म्हणे माझा वाटा दिला!'

सखू त्या मुलाला म्हणाली, 'बाळ, पोटभर जेव. मग मी माझ्या आईच्या घरी तुला पोचवीन. तिथं तू झोप हो.'

माणकी त्या मुलाकडे पाहात म्हणाली, 'काय रे पोरा, तू कोठल्या गावचा?'

तो मुलगा म्हणाला, 'माझ्या गावाचं नाव आनंदपूर.'
हिरी म्हणाली, 'मग आनंदपूर सोडून इकडे दु:खात कशाला आलास?'
तो मुलगा म्हणाला, 'माझ्या गावासारखा दुसरा गाव जगात आहे की नाही ते पाहाण्यासाठी आलो!'

रुपीने विचारले, 'तुझ्या गावात काय आहे?'

तो मुलगा म्हणाला, 'माझ्या गावात भांडण नाही, तंटा नाही, द्वेष नाही, मत्सर नाही. कोणी कोणाला तुच्छ मानीत नाही, हीन समजत नाही. सारे उद्योग करतात. एकमेकांस मदत करतात. माझ्या गावात लोकांची मनं प्रेमानं भरलेली असतात. नद्या, विहिरी पाण्यानं भरलेल्या असतात. झाडंमाडं फुलाफळांनी भरलेली असतात. शेतंभातं धान्यानं भरलेली असतात. माझ्या गावात रोग नाही, दुष्काळ नाही, दारिद्र्य नाही, दास्य नाही.'

माणकीने विचारले, 'तसा दुसरा गाव तुला आढळला का?'

   

'मी एक अनाथ मुलगा आहे. मला आई ना बाप; बहिण ना भाऊ. मी एकटा आहे. या जगात मी एकटा आहे. भटकत भटकत या गावी आलो. म्हटलं, दिवाळीच्या दिवशी ओमोदे गावी जावं. लोक तिथं देणग्या देत आहेत. आपणासही काही मिळेल; परंतु पोटात काही नसल्यामुळं गावात येईतो अंधार पडला. मुसळधार पाऊस पडू लागला. मला रस्ता सापडेना. काटे बोचले, दगडांवर ठेचा लागल्या. मी सारा भिजून गेलो आहे. मी गारठून गेलो आहे. पोटात काही नाही. मी दमून गेलो आहे. एक पाऊल टाकणंही कठीण. मला घेता का घरात? मला मानता का भाऊ? माझी होता का बहीण? येते का गरिबाची दया? करता का माझी कीव?' तो अनाथ मुलगा कसे पण बोलत होता!

सखूचे हृदय विरघळले. 'ये हो बाळ, ये', असे ती म्हणाली. त्याचा हात धरून ती त्याला घरात घेऊन आली. त्या तिन्ही बहिणींनी पाहिले, तो आई नाही, बाबा नाहीत. समोर एक भिकारडा पोरगा!
मणकी म्हणाली, 'सखू, कोणाचा हा मुलगा? असेल कोणी भामटा! त्याला का घरात घ्यायचं?'

हिरी म्हणाली, 'भिकारडा आहे. अंगावर नाही धड चिंधी, पाय चिखलात बरबटलेले. घाणेरडे पाय घरात आणलेन.'

रुपी म्हणाली, 'जा रे पोरा, तुला लाज नाही वाटत?'

सखू म्हणाली, 'ये हो बाळ. त्यांच्या बोलण्याकडे लक्ष देऊं नकोस. चल, तुला कढत पाणी देत्ये. अंगाला तेल लावत्ये. नीट अंघोळ कर. मग पोटभर फराळ कर. आज दिवाळी. मी एकटी आहे. देवानं मला भाऊ दिला.'

सखूने त्याच्या अंगाला तेल लावले. त्याला कढत पाणी दिले. त्याचे अंग पुसले. एका केळीच्या पानावर त्याला फराळाचे वाढले.

माणकी म्हणाली, 'सखू त्याला स्वयंपाकघरात कुठं आणलंस? सारं घर बाटवलंस! कोणाचा मुलगा आहे देव जाणे!'

हिरी म्हणाली, 'सखू, तू माजलीस होय? म्हणे त्यांच्या बोलण्याकडे लक्ष नको देऊ! थांब, आईला येऊ दे, म्हणजे तुला काढून टाकायला सांगत्ये.'

 

सखूने तीन केंळाची पाने मांडली. पानाभोवती तिने रांगोळी घातली. नंतर करंज्या, अनरसे, सांजोर्‍या, चकल्या, कडबोळी वगैंरे दिवाळीचे पदार्थ तिने वाढले. तिघी बहिणी खाऊ लागल्या. त्यांना खाताना पाहून सखूचे पोट भरून येत होते.

रुपी खाता खाता म्हणाली, 'पाऊस केव्हा थांबणार? आई केव्हा येणार?'

हिरी म्हणाली, 'थांबेल लवकरच. गावाबाहेरच्या देवळाजवळ बाबा थांबले असतील.'

माणकी म्हणाली, 'आईला, बाबांना देव सुखरूप आणो. भिजून गेली असतील. म्हणत असतील मनात की, पोरी भुकेल्या असतील. आपण तर बसलोसुद्वा चाऊमाऊ करायला.'

इतक्यात दारावर टकटक आवाज झाला. कोणी तरी आले. कोण आले?

रुपी म्हणाली, 'जा सखू, बाबा आले.'

हिरी म्हणाली, 'पावसातून आले. धाव सखू.'

म्हणाली, 'जरा खायचं थांबू या.'

सखू लगबगीने धावतच गेली. तिने दार उघडले. तो कोण होते तेथे? तेथे आईबाप नव्हते. गाडी नव्हती. मग कोणी मारली होती दारावर थाप? तेथे एक लहान मुलगा उभा होता. कंदिलाच्या अंधुक प्रकाशात त्याचे केविलवाणे तोंड दिसत होते.

'कोण रे तू बाळ?' सखूने मंजुळवाणीने विचारले.

   

पुढे जाण्यासाठी .......