बुधवार, आँगस्ट 21, 2019
   
Text Size

स्वर्गातील माळ

हिरी म्हणाली, 'आज दिवाळी, परंतु एकही दिवली बाहेर लावता येत नाही.'

माणकी म्हणाली, 'वास्तविक दिवाळीच्या दिवशी हजारो पणत्या लागायच्या; परंतु आज आपला काळोख.'

रुपी म्हणाली, 'सखू, तू तरी एखादी युक्ती सांग बाहेर दिवे लावायची.'

सखू म्हणाली, 'आपल्या घरातील सारे कंदील आपण बाहेर टांगू या. ते वार्‍यात थोडे तरी टिकतील आणि घरात पणत्या लावू. दारे घेऊ लावून. म्हणजे त्या घरात टिकतील. बाहेर प्रकाश व आतही प्रकाश. नाही का?'

माणकी म्हणाली, 'सखू, तुला कसं सुचतं? आम्ही शाळेत जातो, परंतु आम्हाला सुचत नाही. आमच्या डोक्यात उजेड नाही, तर बाहेर काय पडणार?'

सखूने सांगितले त्याप्रमाणे करण्यात आले. घरातील सारे कंदील बाहेर लावण्यात आले. बाहेर थोडा उजेड झाला. आकाशात लख्खकन् वीज चमकली. त्या मिणमिण कंदिलांना ती वीज का हसली? आकाशातील विजे! हस, खुशाल हस. तुझा प्रकाश झगमगीत असला तरी त्याचा काय उपयोग? त्याने डोळे मात्र दिपून जातात. या कंदिलांचा प्रकाश सौम्य असला तरी त्याने रस्ता दिसतो, पाऊल कोठे टाकावे ते कळते.

पाऊस अद्याप थांबला नव्हता, पडतच होता. त्या तिन्ही मुलींचे आईबाप अद्याप परतले नव्हते. त्या मुलींना भुका लागल्या.

रुपी म्हणाली, 'सखू, आईबाबा केव्हा येणार? मला तर लागली आहे भूक. वाढतेस आम्हाला तू? वाढ फराळाचं.'

हिरी म्हणाली, 'खाऊ या काही तरी.'

माणकी म्हणाली, 'चला आपण बसू. सखू, वाढ तू आम्हाला.'

 

'सखू कसं सारं छान करते. आम्हाला नाही जमत.' रुपी म्हणाली.
'आणि तरी ती शाळेत जात नाही.' माणकी म्हणाली.

त्या आमोदे गावात देणग्या देण्याची लाट उसळली होती. नास्तिक व शंकेखोरसुध्दा देणग्या देऊ लागले! मोठेमोठे शेठसावकार, तेही पुढे सरसावले. कोणी आपल्या नावाने धर्मशाळा बांधली; कोणी एक विहीर बांधून तिच्या कट्टयात स्वत:च्या नावाचा दगड बसविला; असे प्रकार चालले होते.

होता होता दिवाळी आली. उजाडत्या पहाटे मंगलस्नाने करायची. आज रात्री ती माळ येणार! गावात उत्सुकता उचंबळली होती. लहान­-थोरांच्या तोंडी एकच विषय. जिकडे जाल तिकडे एकच बोलणे कानांवर येई. माळ येणार, कोणाला मिळणार?

सायंकाळ होत आली. त्या तीन मुलींचे आईबाप छानदार गाडीत बसून बाहेर फिरायला गेले होते. घरी मुलीच होत्या. त्यांनी घरासमोर सुंदर सडा घातला. त्यावर सुरेख रांगोळी काढली. सखू त्यांना मदत करीत होती. मातीच्या पणत्या तयार करण्यात आल्या. सखूने त्यांच्यात वाती घातल्या, तेल घातले.

दिवे लागायची वेळ झाली. एकाएकी चमत्कार झाला. आकाशात काळेकाळे ढग जमा होऊ लागले. फारच भयंकर काळोखी आली. विजा चमकू लागल्या कडकडाट, गडगडाट होऊ लागला. लहान मुले भिऊ लागली. प्रचंड वारा सुटला. मोठे वादळ होणार, प्रचंड तुफान होणार!

पाऊस पडू लागला. जोराचा पाऊस, मुसळधार पाऊस, पावसाळयात असा पाऊस पडत नव्हता. जिकडे तिकडे पाणीच पाणी. खळखळ पाण्याचे प्रवाह वाहात होते. पाऊस  थांबेना, वारा थांबेना. कडाड्कडा! अरे बाप रे! केवढा आवाज! कोठे तरी खास वीज पडली असावी. त्या तिन्ही मुलींच्या पोटात धस्स झाले! त्यांचे आईबाप बाहेर गेलेले होते. वादळात आईबाप सापडले!

गावात जिकडे तिकडे अंधार. दिवाळीचा दिवस, परंतु एकही दिवा बाहेर दिसेना, कारण त्या वार्‍यात एकही दिवा टिकेना. पणत्या लावून बाहेर आणाव्या तो विझून जात! सुखाची माळ, ती स्वर्गातील माळ येण्याचे दूरच राहिले. प्रलयकाळची रात्र आली असे सर्वांस वाटले. वेत्रवती नदीचे पाणी वाढू लागले. घो घो आवाज ऐकू येऊ लागला. गाव वाहून जाणार की काय? इतका का पापी झाला गाव? देवाला का नकोसा झाला हा गाव? की स्वर्गातील माळ पाठविण्यापूर्वी देव तो गाव धुवून टाकीत होता? त्या गावातील सारी घाण दूर करीत होता?

 

एके दिवशी हिरी, माणकी व रुपी अगदी कामाच्या गर्दीत होत्या. कोणते होते काम? त्या तिघी बहिणी काही तरी बांधीत होत्या. काही वस्तू कोणाला पाठवीत होत्या. वस्तू बांधता बांधता त्या एकमेकींशी बोलत होत्या.

हिरी म्हणाली, 'माझी देणगी देवाला आवडेल. शाळेत जे पुस्तक मला बक्षीस मिळाले, ते मी माझ्या एका मैत्रिणीस पाठवीत आहे. स्वत:चं बक्षीस कोणी दुसर्‍यास देतो का? परंतु मी ते देत आहे.'

माणकी म्हणाली, 'माझ्या वाढदिवशी बाबांनी जे सुंदर रेशमी पातळ मला दिलं, ते मी भेट म्हणून मैत्रिणीस पाठवीत आहे. देवाला माझी देणगी आवडेल.'

रूपी म्हणाली, 'मी माझी सुंदर बाहुली इंदापूरच्या मैत्रिणीस पाठवीत आहे. त्या बाहुलीवर माझा जीव की प्राण. तिला मी किती दागिने केले, किती तिला नटविली! परंतु अशी ती बाहुली मी आज पाठवीत आहे.'

सखू त्या बहिणींना मदत करीत होती. ती त्या वस्तू नीट बांधीत होती. त्या वस्तू का पाठवायच्या तिला कळेना. तिच्याने राहवेना. तिने शेवटी विचारले,
'तुम्ही आज हया वस्तू का पाठविता? सांगा ना हिराताई.'

'अग, आता दोन दिवसांनी दिवाळी येणार. दिवाळीच्या दिवशी आकाशातून माळ येणार. स्वर्गातील फुलांची माळ. देवाच्या घरची माळ! ज्याची देणगी देवाला आवडेल, त्याच्या गळयात ती माळ पडेल. सार्‍या गावात बातमी पसरली आहे. गेली बारा वर्षं माळी आली नाही. पूर्वी येत असे. यंदा पुन्हा येणार असं म्हणतात. म्हणून गावातील लहान-थोर सारी देणग्या देत आहेत. प्रत्येकाला वाटतं आहे की, ती माळ स्वत:च्या गळयात पडावी. सखू, तू कोणती देणगी देणार?' हिरीने हसून विचारले.

सखू म्हणाली, 'मी कोणती देणार देणगी? माझ्याजवळ काय आहे देण्यासारखं? ना पातळ, ना खण; ना खेळणं, ना पुस्तक. माझी आई गरीब आहे. आम्ही काय देणार? तुमच्या गळयात माळ पडली तर त्यातच माझा आनंद. ज्या घरी मी कामाला जाते, त्या घरात माळ आली, तर ती मला मिळाल्यासारखीच आहे. अशा पुण्यवंताच्या घरी मला काम करायला मिळालं असं मनात येऊन मी आनंदानं नाचेन; अधिकच नेटानं तुमचं काम करीन. झालं ना हे नीट बांधून?'

   

गावाचे नाव होते आमोदे. मोठे सुंदर होते गाव. नावाप्रमाणेच गावाची कीर्ती होती. आमोद म्हणजे सुवास. त्या गावाच्या कीर्तीचा सुवास आजूबाजूस सर्वत्र पसरला होता. गावातील सारे लोक सुखी होते. गाव स्वच्छ होता. गावाला वेत्रवती नदीमुळे शोभा आली होती. सकाळ-संध्याकाळ केव्हाही पाहा. नदीचे तीर मुलाबाळांनी, बायामाणसांनी, गुराढोरांनी गजबजलेले दिसे.

आमोदे गाव उदार होते. सारे लोक प्रेमळ होते. एकमेकांस मदत करीत. कोणी कोणाचे उणे पाहात नसे. द्वेष नाही, मत्सर नाही; परंतु अलिकडे काय झाले कोणास कळे. पूर्वीसारखे ते गाव राहिले नाही. प्रेम कमी झाले. सहानुभूती नाहीशी झाली. जो तो स्वत:पुरते पाहू लागला. कोणी मानासाठी हपापले. कोणी सत्तेसाठी. गावातील सुख संपले. भांडणे सुरू झाली. आमोदे गावाला उतरती कळा लागली.

पूर्वी या गावाची एक आख्यायिका होती. दर वर्षी दिवाळी आली म्हणजे स्वर्गातील माळ या गावात येई. ज्याने सर्वांत सुंदर देणगी दिली असेल त्याच्या गळयात ती माळ पडत असे. देवाघरची माळ, तिचा वास दशदिशांना पसरे; परंतु अलिकडे बारा वर्षांत तशी माळ आली नाही. गावाची पुण्याई संपली. देवाची अवकृपा झाली. देवाला आवडणारे कृत्य जणू कोणीच करीना; देवाला आवडेल अशी देणगी कोणी देईना.

परंतु या वर्षी अशी दाट वदंता उठली होती की, स्वर्गातील माळ येणार येणार! भविष्य करण्यात आले होते. कोणाच्या गळयात पडणार ती माळ? लोकांचे तर्क सुरू झाले. कोणी नास्तिक व शंकेखोर म्हणू लागले, 'कसची येते माळ! गेले ते पूर्वीचे दिवस. सार्‍या गप्पा आहेत.'

त्या आमोदे गावात एक श्रीमंत जमीनदार राहात होता. त्याचे टुमदार घर होते. त्याला मुलगा नव्हता, परंतु तीन मुली होत्या. तिन्ही मुली मोठया सुंदर होत्या. हिरी, माणकी व रुपी अशी त्यांची नावे होती. त्यांच्याकडे एक मुलगी कामाला येत असे. त्या मुलीचे नाव होते सखू.

सखूची आई गरीब होती. ती मोलमजुरी करी. तिचा नवरा वारला होता. तिला सखू एवढी एकच मुलगी होती. आमोदे गावात ती नुकतीच आलेली होती. सखू फार लहान नव्हती, फार मोठी नव्हती. त्या श्रीमंताच्या मुलींच्या बरोबरीचीच ती होती. असेल बारा-तेरा वर्षांची. सखू प्रेमळ होती, प्रामाणिक होती, सारे काम टापटिपीने व स्वच्छतेने करी.

   

पुढे जाण्यासाठी .......