मंगळवार, मे 21, 2019
   
Text Size

आशा-निराशा

“माझी मुलगी मेली !”

“बाबा, मुलीला क्षमा करा.”

“तुझे काळे तोंड मला दाखवू नको. तुझ्या जाराकडे तू जा.”

“बाबा काय बोलता? उदय माझा पती आहे.”

“चालती हो ! का मारू खेटरे?”

“बाबा, उदय कोठे आहे?”

तो मेला. तू मर.”

“सांगा कोठे आहे तो? तुम्ही त्याला काय सांगितलेत?”

“तुझ्या सरलेने जीव दिला असे सांगितले.”

“अरेरे ! बाबा, काय हे केलेत?”

“तूही लौकर जीव दे जा. त्याने जीव दिला असेल. म्हणाला, सरला नसेल तर मी तरी कशाला जगू? मी त्याला म्हटले, लौकर जीव दे. ती तुझी वर वाट पाहात असेल. मर लौकर. पडा नरकात, मारा मिठया.”

“बाबा !”

“नीघ येथून ! नीघ ! चांडाळणी, नीघ !”

“जाते बाबा. तुमचे पितृहृदय एक दिवस विरघळेल व “सरला, सरला” म्हणून टाहो फोडील.”

सरला घरातून बाहेर पडली. रमाबाई व विश्वासराव वरून बघत होती. कोठे जाणार सरला?


 

“मी जाते.”

सरला टांग्यात जाऊन बसली. केव्हा एकदा पुण्यास जाईन असे तिला झाले आहे. तो आता नक्की भेटणार. तिला आशा आली. ती आता वाटेत जळगाव वगैरे कोठेही उतरली नाही. सरळ पुण्याकडे निघाली. पुणे स्टेशन जवळ येत होते. परंतु उतरल्यावर कोठे जायचे? उदय कोठे असेल? त्या खोलीवर असेल का? त्या खोलीवरच प्रथम जाऊ असे तिने ठरवले. पुणे आले. तिने टांगा केला. ती त्या खोलीवर आली. तो विद्यार्थी खोलीत नव्हता. तेथे भैय्या होता.

“भैय्या, ते उदय येथे आले होते का?”

“आले होते, येथे सामान ठेवून गेले. पुन्हा आले व सामान घेऊन गेले.”

“किती दिवस झाले?”

“महिना झाला असेल.”

“कोठे गेले?”

“तुमच्या घरी गेले असतील. दुसरीकडे कोठे जाणार?”

सरलेला काय करावे कळेना. घरी जायचे का? उदय नक्की घरी गेला असेल. बाबांचे व त्याचे बोलणे झाले असले पाहिजे. बाबांना सारे कळले असेल. जाऊ या घरी. व्हायचे असेल ते होईल. तिने त्या टांगेवाल्याला थांबायला सांगितलेच होते. त्याच टांग्यात ती पुन्हा बसली व निघाली आणि घरी आली.

रमाबाई झोपल्या होत्या. विश्वासराव वाचीत पडले होते. सरला हळूच आत आली. पित्याने पाहिले.

“बाबा !”

“येथे का आलीस?”

“तुमची मुलगी म्हणून.”

 

दुसर्‍या दिवशी सकाळच्या गाडीने सरला गेली. नलू निरोप द्यायला आली होती. गाडी सुटताना दोघीचे डोळे भरून आले. सरलेला आशा वाटत होती. उदय भेटेल. त्याला स्मृती येईल असे वाटत होते. परंतु त्याचा मामा काय म्हणेल? त्या मामाला आवडेल का? उदयने मला ओळखले की, माझे काम झाले. परंतु आधी सुखरूप भेटू दे. या डोळयांना तो दिसू दे.

आशा-निराशांवर हेलकावत ती जात होती. पांढरकवडयास कसे जायचे वगैरे सारी माहिती तिने घेतली होती. शेवटी पांढरकवडयास ती आली. तिने एक टांगा केला. टांगेवाल्याला उदयच्या मामाचे घर माहीत होते. त्याने नेमका टांगा केला. सरला त्याला म्हणाली, “टांगा जरा येथेच थांबव.” टांगेवाला थांबला होता. सामान टांग्यातच होते.

मामांची मुले बाहेर आली. मामी बाहेर आल्या.

“कोण पाहिजे तुम्हांला?”

“येथे उदय आहेत ना?”

“उदय गेला.”

“कोठे?”

“पुण्याला गेला.”

“ते आजारी ना होते? त्यांची स्मृती ना गेली होती?”
“परंतु अकस्मात स्मृती आली. तो एखादे वेळेस सरला सरला म्हणे-शेवटी आम्ही त्याची ट्रंक उघडली. तो तीत फोटो, पत्रे. तो फोटो त्याला दाखवताच तो ताडकन उठला. त्याला स्मृती आली. सारे त्याला आठवले. आश्चर्यच झाले.”

“ते केव्हा गेले?”

“ते त्याला जरा रागे भरले. आई इकडे आजारी असता तिकडे प्रेमात रंगला होतास असे बोलले. त्याला सहन झाले नाही. तो सामान घेऊन निघून गेला.”

“प्रकृती बरी होती का?”

“अशक्तता खूप होती. त्याला किती सांगितले की असा रागावून जाऊ नकोस. तरी तो गेला. तुम्ही कोण?”

“मी सरला.”

“अगबाई ! तुम्ही का त्या?”

“हो आई. यांचाच फोटो होता, त्यात.”

   

रंगूबाईंनी दोघींना कुंकू लावले.

“यांचे अजून लग्न नाही वाटते झाले? मंगळसूत्र नाही.”

“मंगळसूत्र तुटले आहे.”

“अगं, आधी ओवा ते. अशा आधी हिंडायला काय निघाल्यात? तुम्ही नवीन मुली ! मंगळसूत्र तुटले तर ते ओवून पुन्हा गळयात घालीपर्यंत आम्ही जेवत नाही. जा आधी घरी. ओवा मंगळसूत्र.”

दोघी मैत्रिणी गेल्या. घरी आल्या. सरला नलीच्या खोलीत बसली होती. इतक्यात नली उदयचा फोटो घेऊन आली.

“हा बघा फोटो.”

“उदय ! माझा उदय !” असे म्हणून सरलेने तो फोटो हृदयाशी धरला. नली निघून गेली. सरला तो फोटो हृदयापाशी धरून पडून राहिली.

“सरले, चल जेवायला.”

“पोट भरले. खरे भोजन दिलेस. सुधारसाचे, अमृताचे.”

“असे नको करूस. दोन घास खा. मग आपण दोघी झोपू.”

दोघी मैत्रिणी जेवल्या.

“सरले, सुपारी हवी?”

“काही नको.”

“उदयला विडा खाता येत नसे. त्याचा विडा रंगत नसे. म्हणायचा, पुढे शिकेन.”

“आणि खरेच शिकला. मी विडा दिला की असा रंगायचा !”

“विडा रंगे की तो रंगे?”

“आम्ही दोघे रंगत असू.”

“आता पडायचे का जरा?”

“नलू, हा फोटो मला देशील? माझ्याजवळचे फोटो, सारी पत्रे मी चंद्रभागेत सोडून आल्ये. देशील का?”

“तुझ्या हृदयात रंगीत फोटो आहे.”

“परंतु भूक नाही शमत. बाहेरही काही दिसायला हवे असते. देशील का?”

“देईन. तुझ्याजवळ तो शोभेल.”

“मी आज रात्री जाऊ ना?”

“उद्या उजाडत गाडी आहे. तिने जा. पांढरकवडयास त्याच्या मामाकडे जा. पोलिसांजवळ चौकशी कर. टांगा करून सरळ पोलिसचौकीकडे जा. तेथे विचार. पत्र पाठव. तुझा उदय तुला भेटो. सुखी व्हा. त्याच्या आईचे आशीर्वाद का फुकट जातील?”

 

“नलू, जळगाव ग. ऊठ.”

“आले का?”

“हो.”

दोघींनी पटकन वळकटया बांधल्या. सारी मंडळी उतरली. सरलाही अर्थातच उतरली. घोडयाची गाडी करून सर्व मंडळी घरी आली. अद्याप रात्र होती. हातपाय धुऊन, चूळ भरून, अंथरूणे घालून सारी पुन्हा झोपली. सरला व नलू एकत्र झोपल्या होत्या.

सकाळ झाली. हळूहळू मंडळी उठली. नलू उठली. सरला झोपली होती. नलूने तिला उठवले नाही. आठ वाजले.

“सरलाताई !”

“काय ग?”

“ऊठ आता. उशीर झाला.”

“किती दिवसांनी इतकी झोपले.”

सरला उठली. तोंडधुणी, अंगधुणी झाली. सरलेने नीट कुंकू लावले.

“नलू, हे कपाळ पांढरे होते. उदयने त्यावर प्रथम कुंकू लावले.”

“ते कुंकू जन्मसावित्री होईल.”

दोघी मैत्रिणी द्वारकाबाईच्या खोलीकडे गेल्या.

“काय नलू, आलीस लग्न लावून?”

“होय रंगूताई.”

“तुझ्या लग्नात द्वारकाबाई नव्हत्या. तुम्हालाही चुकल्यासारखे झाले असेल. इतके दिवस तुमच्याकडे काम करीत होत्या. परंतु आजारी पडल्या आणि वारल्या. मुलाचीही भेट झाली नाही.”

“फार वाईट झाले. उदय उशिरा आला; होय ना?”

“हो. प्रेत न्यायला होता. परंतु तो स्मशानात घेरी येऊन पडला. त्याला शुध्द येईना. त्याचे मामा त्याला घेऊन गेले.”

“कोठे असतात त्याचे मामा?”

“तिकडे वर्‍हाडात, कोणते गाव बाई?”

“उमरावती, अकोले, खामगाव?”

“नाही. असे नाही.”

“मग कोणते?”

“थांबा, आठवले. पांढरकवडा. विचित्र नाव. तेथे ते पोलिसखात्यात आहेत.”

“तुम्ही बर्‍या आहात ना?”

“हो. आणि या कोण?”

“माझी मैत्रिण सरलाताई.”

“बसता का जरा?”

“नको, रंगूताई, पुन्हा येऊ.”

“कुंकू लावून जा हो, अशा नका जाऊ.”

   

पुढे जाण्यासाठी .......