मंगळवार, मे 21, 2019
   
Text Size

कुंटणखाना

“हे मृगाक्षी, हे हरिणाक्षी, आठ महिन्यानंतर तू खरेच माझी होशील का? मला मग कधी नाही म्हणणार नाहीस ना? माझे हसतमुखाने स्वागत करशील ना?”

“होय.”

“पाहा. रामाची शपथ घे.”

“रामाची शपथ.”

“तुझा रामावर भरवसा आहे?”

“तुमचा नसला तरी माझा आहे.”

“माझा नसता तर मी रामाची पूजा केली नसती. हे माझे हात पवित्र आहेत. रामाच्या अंगाला उटी लावणारे हे हात तुच्या अंगाला केशरी उटी लावतील. किती दिवस वाट पाहू? आठ महिने हे कसे शक्य आहे?”

“तुम्ही करू शकाल. तुम्ही येथल्या मंडळींस सांगा. रामाच्या पुजार्‍याचे कोण ऐकणार नाही.”

“बरे, एकदा हस. गोडशी हस.”

सरलेने स्मित केले.

“किती गोड हास्य ! आठ महिने, आणि हे हसणारे ओठ माझे होतील. खरे ना?”

“रामाची इच्छा.”

तो पुजारी गेला. सरला रडत बसली.

“प्रभो, या कुंटणखान्यातून मला सोडव रे. तुझ्याशिवाय कोण आहे या मुलीला?” असे हात जोडून ती म्हणत होती.

 

“जीव द्यायचा असता तर तो पूर्वीच देतीस.”

“माझा अंत पाहू नका. डोके फोडून जीव देईन. केसांनी गळा आवळीन.”

“ते पाहू. किती दिवस खात नाहीस ते दिसेल. येथे लोळागोळा होऊन पडशील. मग समजेल.”
काय असेल ते असो. त्या दिवशी तिच्या वाटेस कोणी गेले नाही. ती देवाला आळवीत बसली.

दुसर्‍या दिवशी तिने थोडे खाल्ले. पळून जायचे झाले तर थोडी शक्ती नको का, असा तिने विचार केला. धैर्याने राहायचे तिने ठरविले. आणि तो पुजारी आला, लाळघोटया !

“काय सुंदरा ! आज खूष दिसतेस?”

“हळू हळू आले नशिबी भोगायला तयार असलेच पाहिजे.”

“तू निराश नको होऊस. फक्त लक्षाधिशाचे गिर्‍हाईकच तुझ्याकडे येईल अशी मी व्यवस्था करीन. प्रतिष्ठित, अब्रूदार माणसेच तुझे दर्शन घेतील. माकडे तुला मिठी मारायला येणार नाहीत. तुझ्यासारखे रत्न कोंबडयापुढे आम्ही टाकणार नाही. परंतु तू माझे ऐकत जा. मी तुझे हाल वाचवीन. तू माझे हाल वाचव. काल रात्रभर मी तळमळत होतो. माझी तळमळ व मळमळ तू दूर कर.”

“तुम्ही रामाचे पुजारी ना? तुम्ही असे कसे? मी व्रतस्थ स्त्री आहे. माझा पती हरवला आहे, का मला टाकून गेला आहे कोणास ठाऊक ! परंतु एक वर्ष तरी पुरे होऊ दे. एक वर्षभर तरी मला रडू दे. एक रामनवमी तरी जाऊ दे. भटजी, पती हरवून चार महिने झाले. आणखी आठ महिने जाऊ दे. आणखी आठ महिने मला अकलंकित ठेवा. मग माझे काय वाटेल ते करा. आता श्रावण महिना संपेल. भाद्रपद, आश्विन, कार्तिक, मार्गशीर्ष, पौष, माघ, फाल्गुन, चैत्र असे आठ महिने जाऊ देत. ऐका. मी काही पळून जात नाही. या आठ महिन्यांत प्राण गेले तर संपलेच सारे. सुटेन. प्राण नाहीच गेले तर या देहाचे काहीही करा. तुम्ही हे आठ महिने मला मुदत द्या. मग मी तुम्ही सांगाल ते करीन. तुमचे उपकार मी विसरणार नाही. हे आठ महिने माझ्यापासून सर्वांना दूर ठेवा. नंतर या देहावर तुमची सत्ता. तुमच्या पाया पडते.”

“सुंदरा, कोणी पाहिलेत आठ महिने? फुल आहे ते हुंगावे, जवळ घ्यावे, फूल केव्हा कोमेजेल त्याचा काय नेम? मरण केव्हा येईल त्याचा काय नेम?”

“माझे हे अश्रू पाहा. आठ महिने थांबा. मग मी कायमची तुमची आहे. परंतु आठ महिन्यांच्या आत जर कोणी मला भ्रष्टवील तर हा देह मी नष्ट केल्याशिवाय राहणार नाही. स्त्रियांजवळ हजार मार्ग असतात. मी नागीण होईन, वाघीण होईन. मला स्पर्श करणार्‍याच्या मानेचा घोट घेईन. त्याला ठार करीन. आणि स्वत:सही या दुनियेतून मी नष्ट करीन. नाही तर आठ महिने वाट पाहा.”

“हे नेमके आठ महिनेच कशाला?”

“पती हरवल्यावर वर्षभर तरी स्त्रीने वाट पाहावी. पती सोडून गेला असेल तरीही वर्षभर वाट पाहावी अशी श्रुतीची, धर्माची आज्ञा आहे. म्हणून सांगते की थोडे दिवस थांबा. ही हरिणी तुमच्या ताब्यात आहे. ती थोडीच पळून जाणार आहे?”

 

“अहो, तुम्ही शेटसावकार आणल्यावर तुमचीही बूज होईल. कृतज्ञता जगात आहेच. सुंदराबाई काही तुम्हाला नाही म्हणणार नाहीत. तुमच्यावरही त्या कृपा करतील. आणि तुम्ही रामाचे पुजारी ! असा पुण्यवान पुरूष त्यांना कधी मिळणार? तुमचे हात किती पवित्र ! तुमच्या हातांचा स्पर्श होणे म्हणजे महाभाग्य ! तुमच्या हातांचा स्पर्श ज्याला होईल तो का पापी राहील? सुंदराबाई, येथे पाप ही वस्तू नाही. हे रामाचे पुजारी आहेत. यांचे पवित्र पाय येथे लागत असतात. या आश्रमाला त्यांचे सदैव आशीर्वाद असतात. नाशिकची यात्रा करणार्‍या मोठमोठया श्रीमंतांना ते येथल्याही यात्रेसाठी घेऊन येत असतात. ते तुझी आता जाहिरात करतील. तुला काही कमी पडणार नाही.”

“जिला असे मस्त सौंदर्य आहे, तारूण्य आहे तिला काय कमी? खरे ना सुंदराबाई?”

“तुम्ही काय बोलत आहात? तुम्हांला लाज कशी नाही? व्हा चालते येथून. रामाचे तुम्ही पुजारी ना? आणि येथे अशा नरकात तुम्ही येता? गरीब स्त्रियांची विटंबना मांडता? व्हा चालते ! तोंड दाखवू नका !”

ती दोघे हसली.

“हळूहळू नरम व्हा ! तुमचे रागावलेले तोंड किती छान दिसते ! वाहवा, वा: !”

“पाप्या, चांडाळा !” सरला ताडकन उठून म्हणाली.

“दे प्रसाद. मार या गालावर. तुझा कोमल हात लागून हे गाल कृतार्थ होऊ देत. मारायचे का?”
सरलेने तोंड फिरविले. तिला संतापाने रडू आले. ती दोघे निघून गेली. दुपारी तिला पंचपक्वान्नांचे जेवण आले. फळफळावळ आली. मेवा-मिठाई आली. ती नुसते पाणीच पिऊन राहिली. ते सारे मेवे तिला विषासमान होते. तिसरे प्रहरी ती राक्षशीण पुन्हा आली.

“तू काही खाल्लेस की नाही?”

“मला विष आणून द्या.”

“आज सायंकाळी तू खिडकीत उभे राहिले पाहिजे.”

“मला येथे टांगा, फाशी द्या !”

“ते सारे योग्य वेळी करण्यात येईल.”

“तुम्ही माझ्यावर अत्याचार करणार असाल, जुलूम करणार असाल तर मी जीव देईन.”

   

आठ वाजून गेले होते. ती दुष्ट बाई तिच्याकडे आली. सरला डोळे मिटून बसली होती. तिच्या डोळयांतून अश्रू घळघळत होते. ती दुष्ट बाई बघत होती.

“दिवसा देवाचा जप कर. रात्री मौज-गंमत कर. म्हणजे पाप लागणार नाही. स्वर्गातील अप्सरांना कधी पाप लागत नसते. उघडा की डोळे ! का दिवसा मिटून रात्री उघडणार? परत दिवसाही रस्त्यावरच्या खिडकीतून बिजलीचे दर्शन घ्यावे लागते. अहो सरलाताई ! काय म्हणू तुम्हांला? रत्नी म्हणू की माणकी म्हणू? का गुलाबकळी म्हणू?”

सरलेने डोळे उघडले.

“तुम्ही नका मला छळू. माझी कीव करा. मला जाऊ दे. का आगीत घालता? मला विष द्या. तेही मला गोड आहे.”

“देवाने दिलेले शरीर त्याची इच्छा असेल तेव्हा तो नेईल. त्याच्या इच्छेशिवाय आपण जगू शकत नाही. काही करू शकत नाही. देवाची इच्छा म्हणून तर तुम्ही येथे येऊन पडल्यात. आता येथे सुखाने राहा, उगीच का रडत बसावे? सुखाचा जीव दु:खात का घालावा? दोन दिवस कसे तरी वाटते. पुढे होते सवय. रात्र केव्हा येते असे मग वाटू लागते. येथे कशाला तोटा नाही. फुले, अत्तरे, गजरे, शालू-शेले, दागदागिने, फळे, मेवे, काय कमी आहे? वेडेपणा सोडा. शहाण्या व्हा. आली परिस्थिती गोड करा, समजले ना?”

इतक्यात कोण तेथे आला तो? त्याचे तोंड पाहा ! विडा चघळीत आहे. मुखरस जरा गळत आहे. डोळे बघा कसे मिचकावीत आहे. कोण हा? हा नाही दिसत व्यापारी, नाही दिसत सावकार. कोण आहे हा? याला का उद्योग नाही? का याचा उद्योग संपला आहे? कपाळी भस्म आहे. भस्मावर गंध आहे? कोणी भटजी आहे की काय? तो मुखाने का नामस्मरण करीत आहे. काय म्हणत आहे? वेदमंत्र की अभंग? छे: ! प्रेमाचे पागल गाणे तो म्हणत आहे. खरेच का तो पागल आहे?

“या रामभटजी.”

“नवीन आल्या या वाटते?”

“हो. यांचे नाव सरलाबाई !”

“अगदीच साधे नाव. यांचे नाव सुंदराबाई ठेवा.”

“चांगले सुचविलेत. खरेच किती सुंदर आहे यांचा बांधा.”

“पाहात राहावेसे वाटते. मी रामाची रोज पूजा करतो. परंतु रामापेक्षा या अशा कोमलांगीच सुंदर दिसतात. मी रामाच्या मूर्तीवर फुलांचे हार घालतो; परंतु ते हार अशा लावण्यमयींच्या गळयात किती खुलून दिसतील ! रामाची मूर्ती निर्जीव. पाषाणमयी मूर्ती. परंतु या सजीव सुंदर मूर्ती ! सलज्ज सुकुमार मूर्ती !”

“रामभटजी, आता मोठमोठी गि-हाईके आणा. मोठमोठे लक्षाधीश आणा. आता खूष होऊन जातील. तुमचे कमिशनही भरपूर मिळेल.”

“करतो आता सर्वत्र जाहिरात. परंतु मला केवळ पैशांचे कमिशन नको. नुसते पैसे का चाटायचे?”

 

उदय, काय रे हे मी केले? आपण वेळेवर आलो नाही, सरलेशी रमलो, म्हणून आईला शेवटी भेटलो नाही असा धक्का बसून तू धाडकन पडलास. तुझी स्मृती गेली आणि हे असे सारे पसारे झाले ! तू वेळेवर जातास तर हे झाले नसते. आई देवाकडे गेली असती. परंतु तू दु:ख गिळून माझ्याकडे येतास. आपण विवाहबध्द होऊन नीट राहिलो असतो. परंतु आता काय? तुझी आई गेली आणि तूही का गेलास? तू या जगात नसतास तर मला का राहवले असते? तू या जगात कोठेतरी आहेस. सरलेला शोधीत असशील. तू प्राणत्याग करतास तर माझेही प्राण गळून पडते. मला जगावेसे वाटते. डोके आपटून वा फास लावून मरावे असे वाटत नाही. यावरून तू आहेस असे वाटते. उदय, तुझी सरला या नरकात येऊन पडली आहे असे ऐकून तुला काय रे वाटेल? आपण कदाचित परत भेटलो तर तू घेशील का मला जवळ? मातीत पडलेले फूल आपण हळू हाताने उचलून घेतो. चिखलातले कमळ घेतो. परंतु चिखलातले कमळ स्वत:ला घाण लागू देत नाही ! ते अलिप्त असते. मीही का अलिप्त नाही? येथे का कशात माझे मन रमत आहे?

देवा, काय रे करू? तू भक्तांसाठी धावतोस. अनाथांचा तू नाथ. परंतु माझी कोठे आहे एवढी भक्ती? माझ्याजवळ काही नाही. परंतु अगतिक होऊन तुला मारलेली एक हाक, ती तुला पुरी होते असे म्हणतोस. मला सोडव रे. ये कोणाचे रूप घेऊन.

सरलेच्या मनातील दु:ख कसे सांगावे, कसे वर्णावे? ती रात्र संपूच नये असे तिला वाटत होते. सभोवतीचा तो अंधार अनंत असावा असे तिला वाटत होते. परंतु पलीकडे गाणे-बजावणे चालले होते. थट्टाविनोद कानी येत होते. नरक जवळ होता. ती थरथरत होती. कोणी येईल या भीतीने ती घाबरत होती.

ती तेथेच भिंतीजवळ पडली. फरशीवरच निजली. त्या दु:खातही जरा तिचा डोळा लागला. खरोखरच निद्रा म्हणजे अति थोर वस्तू आहे. निद्रा म्हणजे प्रेमाची माता आहे. त्रस्त जिवाला ती हळूच जवळ घेते. नकळत येऊन त्याचे डोळे मिटते. त्याच्या मनाला विसावा देते. निद्रा म्हणजे पृथ्वीवरचे अमृत आहे. जगात निद्रा आहे म्हणून शांती आहे, समाधान आहे, थोडी विश्रांती आहे. थोडे हायसे वाटते. निद्रा नसती तर हे जग भेसूर वाटले असते. जीवन असह्य झाले असते. दु:ख, क्लेश मानसिक यातना, अपमान- सर्वांवर रामबाण उपाय म्हणजे निद्रा. निद्रा म्हणजे सुधासिंचन, निद्रा म्हणजे आरोग्यदायिनी देवता. निद्रा म्हणजे प्रभूचे परम कारूणिक स्वरूप. निद्रा म्हणजे सर्व धडपडींचे, ओढाताणीचे, यातनांचे तात्पुरते तरी मरण.

सरले, क्षणभर तरी तुझी ओढाताण थांबू दे. तुझ्या जिवाला थोडा विसावा मिळू दे. सकाळी उठलीस म्हणजे तुला धीर येईल. संकट आले आहे खरे; त्यातूनही पार पड. तुझी श्रध्दा तुला पार नेईल. अदृश्य शक्ती तुला वाचवतील. या जगात आश्चर्ये होत असतात. आश्चर्यांचे युग संपले असे नाही. आश्चर्ये रोज घडत आहेत. जो पाहील त्याला दिसत आहेत.

सकाळ झाली. सरला तेथे उठून बसली होती. तिचे मुखकमल अति म्लान झाले होते. गळून गेलेल्या वेलीप्रमाणे दिसत होती. शेवटी ती उठली. तोंड वगैरे धुऊन ती आली. ती देवाचे नाव घेत बसली. थोडया वेळाने ती उठली. ती स्नान करून आली. आणि डोळे मिटून खरेच तिने जप आरंभला. तिने त्या नरकाचे तपोवन केले.

   

पुढे जाण्यासाठी .......