बुधवार, जुलै 24, 2019
   
Text Size

येथें नको, दूर जाऊं

गावाबाहेर गाडी आली. रामराव, त्यांची पत्नी व गुणा तिघांनी गावाला मातृभूमीला प्रणाम केला. साश्रु प्रणाम केला. तिघे गाडीत बसली. गाडी निघाली.

गाडीत कोणी बोलत नव्हते.

त्यांच्या मनांतील विचार, भावना, कोण जाणू शकेल? गुणा गावांकडे तोंड करून बसला होता. त्याला का त्या बाजूला जगन्नाथ दिसत होता?

थोड्या वेळाने त्याने रामरावांस पुन्हा विचारले.

“बाबा, खरेच आपण कोठे जाणार?”

“जाऊ, दूर दूर जाऊ. येथे नको आता. दूर दूर.”

“दूर दूर म्हणजे कोठे?”

“देव नेईल तेथे. मी दुसरे काही ठरविले नाही. दूर जायचे. कोठे ते मलाहि माहीत नाही. ते देवाला माहीत असेल. तो बुद्धि देईल तेथे जाऊ. दूर दूर जाऊ. येथे नको.”

 

“नाही हो कळवणार जगूला. आम्ही एकमेकांच्या मनात कायमचेच आहोत.”

गुणा जेवून वर गेला. त्या घरांतील शेवटची जेवणे झाली. जरूरीची भांडी बरोबर घ्यायची होती. जरूरीचे सामान एका बाजूला काढण्यांत आले. बाकी सारे एका खोलीत ठेवण्यांत आले. आईबाप खाली आवराआवर करीत होते. गुणा वर मित्राला पत्र लिहीत होता. ते लिहीत असतां त्याच्या डोळ्यांतून अपार अश्रु येत होते. तो आज जाणार होता. आपला मित्र आपल्या जीवनात किती खोल गेला आहे ते त्याला अधिकच तीव्रतेने स्पष्टपणे कळून आले. पापण्यांच्या तुळशीपत्रांनी डोळ्यांतील पाणी शिंपडून ते पत्र पवित्र करण्यांत आले होते. हृदयगंगेचे पावन पाणी! ते पत्र त्याने पाकिटात घातले. त्यावर पत्ता लिहिला. तो पटकन् बाहेर गेला. पोस्टाच्या पेटीजवळ गेला. ते पत्र घेऊन तेथे तो उभा होता. वियोगाचे पत्र! चिरवियोगाचे पत्र! परंतु आपले मनोमय चिरमीलनच आहे हे दाखविण्यासाठी तर ते वियोगपत्र होते. ते पत्र त्याला पेटीत टाकवेना. जगन्नाथच्या हृदयाला प्रहार करणारे, रडवणारे पत्र! आयुष्यांतील हे जगन्नाथला लिहिलेले पहिलेच पत्र! आजपर्यंत ते दोघे येथेच होते. सदैव बरोबर. कधी पत्र लिहिण्याची जरूर भासली नाही. आजचे हे पहिले पत्र. आणि कदाचित् शेवटचेहि. बाबांची इच्छा अज्ञात राहण्याची. काय वाटेल हे पत्र वाचून जगन्नाथला? हा मित्रद्रोह नाहीं का? स्नेहाची, प्रेमाची फसवणूक नाही का? परंतु वडिलांची इच्छा आहे. घुटमळत शेवटी ते पत्र त्याने पेटीत टाकले. तो अंजनीच्या काठी जाई. दु:खी असताना जाई. आपले अश्रु अंजनीच्या पाण्यांत मिसळण्यासाठी जाई. परंतु असा रात्री एकटा कधी आला नव्हता. रात्री आलाच तर बरोबर जगन्नाथ असायचा. आज तो एकटा होता. आज चांदणे नव्हते. आज अंधार होता. पाण्यांत तारे चमचम करीत होते. गुणाने ओंजळीत अंजनीचे पाणी घेतले. तो ते पाणी प्याला. पुन्हा ही गुणगुणणारी अंजनी त्याला कधी दिसणार होती? अंजनीच्या किती आठवणी! जगन्नाथ व तो तिच्या पाण्यांत लहानपणी डुंबत. एकमेकांचे अंगावर पाणी उडवीत. जणुं हृदयांतील प्रेमाच्या कारंजाचे तुषारच ते एकमेकांवर फेकीत. जणु प्रेमाची फुले ते उधळीत. आणि एकदा त्याला दगड लागला होता पाण्यांतील, तर जगन्नाथने टरकन् धोतर फाडून पट्टी बांधली—सारें गुणाला आठवत होते. त्या स्मृति पुन्हा सजीव, ताज्या करून तो उठला. त्याने हात जोडले. अंजनीला प्रणाम केला. ती सर्वांची माता होती. लोकमाता!

वारा येत होता. जगन्नाथच्या मळ्यावरून येणारा वारा. तेथील फुलांचा सुगंध आणणारा वारा! असा वारा आता पुन्हा कधी मला भेटेल, पुन्हा कधी माझ्या अंगावर खेळेल, माझे अश्रु पुशील?

शेवटी गुणा उठला. बरीच रात्र झाली होती. तो घरी आला. त्याचे कपडे वगैरे सारे बांधण्यांत आले. सारंगी घेण्यांत आली. सारी तयारी झाली होती. घरांतील देव बरोबर होते. देव बरोबर असला म्हणजे आणखी काय हवें?

मध्यरात्र होऊन गेली. आणि एक गाडी आली. हळूच सामान तीत ठेवण्यांत आले. भांडी जरा वाजली. घरांतील दिवा विझवून तो बरोबरच घेण्यांत आला. कुलूप लागले. कुलूप लावताना रामराव रडले. डोळ्यांतून पाणी पडले. तिघे गाडीत बसली. निघाली गाडी.

 

“खरेच गोड आहेत चरण. मी ‘गुणाची’ या ठिकाणी ‘जगूची’ असे शब्द घालीन. जातो हा जगू.”

“सकाळी ये हा गुणा.”

गुणा गेला. ते चरण गुणगुणत गेला. तो घरी आला. रामराव व गुणाची आई बोलत होती. मंद दिवा तेथे होता. आणि एकदम गुणा आला.

“आला, गुणा आला. आपली आशा आली, अंधारांतील प्रकाश आला.” रामराव म्हणाले.

“आज दिवा असा काय?” त्याने विचारले.

“त्याची वात चढतच नाही. नीट पेटतच नाही आज.” आई म्हणाली.

“उद्यापासून कोण मला लावील असे त्याच्या मनात आहे. म्हणून त्याला वाईट वाटत आहे. त्याची प्राणज्योत मंद होत चालली आहे.”

“घरांतील निर्जीव वस्तूंना वाईट वाटेल. परंतु गावातील सजीव वस्तूंना वाईट वाटेल का? हे घर सुस्कारे सोडील. परंतु गावात कोणी सोडील का सुस्कारे? गुणा, बस बाळ.” रामराव म्हणाले.

“बाबा, जगन्नाथ रडेल. तो फार दु:खी होईल. आपण कोठे जायचे बाबा?”

“दूर दूर जाऊ. कोठे तरी जाऊं. येथे नको.”

“मी जगन्नाथला रात्री पत्र लिहिणार आहे. आपण गेल्यावर त्याला मिळेल. परंतु कोठे गेलो म्हणून त्यांत लिहू? त्याला काहीच न कळविले तर त्याला काय वाटेल?”

“परंतु बाळ, आपले थोडेच ठरले आहे की अमक्या गावी जायचे असे. जळगावला जाऊ. तेथे कोणतं तरी तिकीट काझूं. जाऊ नाशिक, पंढरपूर कोठे तरी. परंतु तू काही लिहू नकोस. जातो जगाच्या पाठीवर, जातो अज्ञातवासांत, असे लिही. आपण कोठे आहोत हे कोणाला कळू नये असे मला वाटते.”

   

“गुणा, उभा का? मग बस. आज आमच्याकडेच जेव.”

“नको, जातो. आई वाट पाहील. जाऊं?”

“सकाळी ये हो लौकर.”

गुणा बोलला नाही. जिन्यांतून तो उतरला. दरवाजापर्यंत जगन्नाथ आला.

“जाऊं?”

“आज असे कां विचारतोस? कोठे जाणार आहेस?”

“कोठे म्हणजे घरी. अजून घर आहे.”

“ते कायमचे राहील.”

“तुझे हृदयमंदिर तर कायमचें आहेच. ते माझे खरे घर. ते कोणी विकणार नाही, विकत घेणार नाही. अभंग चिरसुंदर प्रेमममंदिर.”

“माझे हृदय, माझे मन, म्हणजे तुझे मानससरोवर. येथे तुझा जीवहंस येऊ दे सदैव पंख फडफडवीत. तेथे प्रेमकमळांचा चारा मिळेल, प्रेममकरंद चाखायला मिळेल हो गुणा.”

“तुझ्याकडे आज सारखे पहात रहावेसे वाटते.”

“आणि मी कोणते चरण गुणगुणत असतो आहे माहीत?”

“कोणते रे?”

“मधु-मधुर गुणाची मूर्ति डोळ्यांसमोर
हृदय मुदित जेवी मेघ पाहून मोर।।”
हृदय मम सुखावे अंबुदें जेवि मोर
हृदय मुदित नाचे अंबुदें जेवि मोर


 

“होय हो, माझे प्रेम तुझ्यासाठी आहे. आणि तुझे, माझ्यासाठी. तू माझे ऐकतोस. स्वाभिमान दूर ठेवतोस. जणुं माझ्या प्रेमासमोर तू स्वत:ला रिकामे करतोस. सदरा घाल म्हटले, घालतोस. आंगठी घाल म्हणालो तर घालतोस. कोणी हंसो, बोलो, तू माझ्या समाधानासाठी सारे करतोस. तुला तुझे आई-बाप एकदा रागे भरले, माझ्या लग्नाच्या वेळेस. परंतु तू मनावर घेतले नाहीस. मी दिलेली खादी घेतलीस. गुणा, माझ्याहून तुझे प्रेम थोर आहे. तुझ्या प्रेमाने स्वाभिमानहि सोडला. जणुं माझी इच्छा तू स्वत:ची केलीस! तुझ्यासारखा कोण मला मिळणार आहे? तू माझे रत्न, माझी संपत्ति. माझ्या भावांनी इस्टेटी मिळविल्या. मी एक खरा मित्र जोडला.”

दोघांच्या भावना ओसरल्या. कितीतरी वेळ दोघे बोलत होते. तेथे भिंतीवर जगन्नाथचा एक फोटो होता. फार सुंदर होता तो फोटो.

“जगन्नाथ, हा फोटो मी नेऊं?”

“तुझ्याकडे तर माझे दुसरे कितीतरी आहेत फोटो.”

“परंतु हा मला आवडतो. तुझ्याजवळ मागेन मागेन म्हणत होतो. नेऊ का मी?”

“ने कीं.”

जातांना गुणाने तो फोटो घेतला.

“गुणा, उद्यां सकाळी लौकर ये. आपण मळ्यांत जाऊ.”

“बघेन.”

“येच. मी वाट बघेन.”

दारांत दोघे उभे होते. गुणाचा पाय खोलीच्या बाहेर पडेना. आपल्या मित्राचे हे शेवटचे दर्शन आहे ही गोष्ट जगन्नाथला माहीत नव्हती. परंतु गुणाला माहीत होती.

   

पुढे जाण्यासाठी .......