बुधवार, जुलै 24, 2019
   
Text Size

गांधीबाप्पाची शपथ,- शिकेन !

“काय झालं न शिकायला ? ही होणारी फजिती टळेल. पण आधी इकडे वर बसा, या. आम्ही तुमच्या मुलीसारख्या. तुम्हांला बापूजींच्या गोड गोष्टी वाचून दाखवू ?”

“बापूजींच्या ?”

“म्हणजे महात्माजींच्या.”

“का गं मुलींनो. हरिविजय आहे, रामविजय आहे. तसा महात्माविजय कोणी का नाही लिहीत ? मग तो खेड्यापाड्यांतून वाचतील. त्याचा सप्ताह करतील. आम्ही आयाबाया ऐकू. देवमाणूस होते महात्माजी ! कशा गोळ्या घातल्या ग त्यांच्यावर ? आणि त्यालाही त्यांनी म्हणे हात जोडले ! धन्य धन्य त्यांची !”

“आजी, आमच्या सेवादलाचे साने गुरुजी श्रीगांधीविजय लिहिणार आहेत. अष्टोदरशे म्हणजे १०८ अध्याय करणार आहेत. त्यांची श्यामची आई तुम्ही वाचली आहे का ?”

“मला नाही वाचता येत. परंतु आमच्या शेजारचे एक दादा रोज रात्री त्यातून वाचायचे. मी ऐकायला जात असे. डोळ्यांना पाणी येई ऐकताना. ते का लिहीणार आहेत श्रीगांधीविजय? छान होईल.”

“परंतु तुम्ही वाचायला शिका.”

“तुमच्यासारख्या मुली भेटल्या तर शिकेन हो.”

आजी रमली. विजयाने बापूजींच्या गोड गोष्ट वाचून दाखविल्या. पुणे आले. त्या मुलींनी आजीबाईला घरी नेले. तिची सारी व्यवस्था केली. पुण्याला दौंडाकडून मनमाडकडे   जाणार्‍या गाडीत तिला बसविले. पुण्याचे पेरु बरोबर दिले.

“मुलींनो, तुमचे उपकार.”

“उपकार कसले ?”

“कुणी तुम्हांला असं वागायला शिकवलं ?”

“सेवादलानं. आजी, पण एक कबुल करा. लिहावाचायला शिका.”

“शिकेन हो. तुमच्या गांधीबाप्पाची शपथ.”

 

“अग, त्यांना इकडे होईल विटाळ. बसू दे त्यांना तिकडे संडासाजवळ सोवळ्यात.” एक प्रतिष्ठीत बाई म्हणाली.

“या आजी, आमच्याजवळ बसा. खाली घाण असते.” विजया म्हणाली. इतक्यात बोगदा आला. मोठा बोगदा.

“ही गाडी कुठं जाते ?” आजीबाईने विचारले.

“पुण्याला.” सरला म्हणाली.

“पुण्याला ?”

“हो. का ? घाबरु नका.”

“मला जायचं येवल्याला. ही नाशिकची गाडी नव्हे का ?”

“ती हिच्या आधी होती आजी.”

“म्हातारीला काय कळे;  आता कसं होईल माझं ?”

“घाबरु नका. पुण्याला चला आमच्याकडे. आम्ही तुम्हांला दौंड-मनमाडच्या गाडीत बसवून देऊ. सरळ येवल्याला जाल. उशीर होईल इतकंच.”

“बरोबर कोणी नसंल म्हणजे अशी फजिती होते.”

“आजी, तुम्हांला वाचायला येत असतं तर अशी नसती फजिती झाली. गाडीवर लिहिलेलं असतं. शिवाय कोणती गाडी केव्हा येईल ते वेळापत्रकात असतं. तुम्हांला वाचता येत नाही. घड्याळ समजत नाही. म्हणून ही अशी फजिती !”

“खरं आहे मुलींनो.”

“आता शिका लिहावाचायला. आम्ही सेवादलातील मुली, आम्ही वर्ग चालवतो. त्या कर्जतला लहान मुलींबरोबर चार चार मुलांच्या आया, अशा शेतक-यांच्या बायाही शिकायला येतात. गंमत होते. लहान मुली मोठ्या बायकांच्या चुका दुरुस्त करतात.”

“मी का आता शिकू ?”

 

हिंदू धर्मात ज्ञानाची फार थोरवी आहे. ज्ञानरुपी परमेश्वर असे आम्ही म्हणतो. ब्रह्माची व्याख्याही अशीच. महंमद पैगंबरही म्हणायचेः “जो सृष्टीचे ज्ञान मिळवतो त्याने शंभर वेळा नमाज म्हटला. ज्ञानासाठी हजारो मैल जावे लागले तरी जा.” अशी ज्ञानाची महती आहे. युरोपियन स्त्रिया एकट्या जगभर जातात. त्यांना ना भय ना भिती. कारण त्यांना सारे माहीत असते. परंतु हिंदी स्त्रिया एकट्या कोठे जाणार नाहीत. त्यांना कशाची माहिती नसते, वाचता येत नाही. कोठे चौकशी करावी, कोठे विचारावे, कळत नाही. सारी फजिती ! तुकाराम महाराजांनी म्हटले आहेः

“अवगुणा हाती। आहे अवघीची फजिती।।”

समर्थ सांगतातः

“दिसामाजी काही तरी ते लिहावे।
प्रसंगी अखंडीत वाचीत जावे।”

परंतु समर्थांची वाणी आपण ऐकली नाही. अज्ञानामुळे गुलाम झालो, आता स्वराज्य आले आहे. जर सारे सुशिक्षीत होतील, तरच ते टिकेल.

ती बघा एक बाई. एकटीच दिसत आहे. कोठे जायचे आहे तिला ? दादर स्टेशनवर ती केव्हाची उभी आहे. पुणे, मद्रास, नागपूर सगळीकडे जाणार्‍या गाड्या येथून जायच्या. या आजीबाईला कोठे जायचे आहे ? एकापाठोपाठ तर गाड्या येतात.

ती पाहा गाडी आली. बायकांच्या डब्यात आजी घुसली. बाजुला गाठोडे घेऊन बसली. गाडी सुरु झाली. सुशिक्षीत बायका डब्यात होत्या. कोणी पत्ते खेळू लागल्या. कोणी सुया काढून विणू लागल्या. कर्जत स्टेशन आले. दोन मुली आत चढल्या. त्यांना बाकावर जागा मिळाली. आजीबाई खालीच बसलेली होती.

“आजी, इथं वर बसा.” सरला म्हणाली.

“बरी आहे इथं मी.” आजीबाई म्हणाली.