बुधवार, जुलै 24, 2019
   
Text Size

ज्ञान हा खरा दिवा !

“सेवादलातील मुलंमुली शिकवतील. तुमच्या गावी नाही का सेवादल ? कोणतं तुमचं गाव?”

“टाकरखेडे.”

“अंमळनेरच्या मुलांना मी लिहीन. ते तुमच्या गावात सेवादल काढतील. रात्री शिकवतील. सकाळी सफाई करतील.”

“तुम्हाला असं करायला कोण सांगतो ?”

“गांधीबाप्पा.”

“ते तर गेले ना रे भाऊ ? सारं जग हळहळलं.”

“ते गेले तरी त्यांची शिकवण आहे. ते बघा लांबकाने आलं. ते दिवे दिसताहेत.”

आणि गाव आला. गणप्याने राधीला तिच्या मुलीच्या घरी थेट नेले. गाडी कोणाची
म्हणून मुलगी बाहेर आली, तो तिचीच माय समोर उभी.

“माय वो, कोठून आलीस ?”

“तुला बघायला, भेटायला आले. रस्ता चुकले. या दादानं गाडी जोडून आणलं. देवमाणूस. तू बरी आहेस ?”

“आता बरं वाटतं.”

गणप्यानं तेथे भाकरी खाल्ली. तेथील मुले त्याच्या ओळखीची होती. तेथे सेवादल होते. तेथे साक्षरतेचा वर्ग चालू होता. तो त्या वर्गाला गेला आणि त्याने राधीची गोष्ट सांगितली. शेवटी म्हणाला, “ज्ञान हा खरा दिवा. ज्ञान हा खरा प्रकाश. हातात कंदील आहे; परंतु पाटी वाचता येत नाही; तर रस्ता चुकायचा. भलतीकडे माणूस जायचा. ज्ञान सर्वांना डोळस करते. म्हणून शिका नि सर्वांना शिकवा. भारतात आता कुणाला अडाणी नका ठेवू.”

 

“अगं बया ! आता कसं करु ?” असे म्हणून ती मटकन खाली बसली. आता रात्र होणार, अंधार !”

“आमच्या गावात चला.” गुराखी म्हणाला.

“कोणी ओळखीचं नाही रे.”

“तो गणप्या आहे. तो तुमची करील व्यवस्था.”

“तो का गांधीचा मनुष्य आहे ?”

“हो. तो सेवादल चालवतो. सर्वांच्या उपयोगी पडतो. मागं ते वादळ झालं ना ? छपरं उडाली. झाडं पडली. गणप्या व त्याचे मित्र यांनी किती काम केलं ! गरिबांच्या झोपड्या त्यांनी पुन्हा शाकारुन दिल्या. चला, उठा.”

राधी गावात आली. गणप्या भेटला.

“मी आता गाडी जुंपतो. पाखरांसारखे बैल आहेत. तुम्हांला पोचवतो, आई. थोडी भाकरी खाऊन घ्या. चालून दमला असाल. तुम्ही भाकर खा; तोवर गाडी जोडतो.” गणप्या म्हणाला.

राधीने भाकर खाल्ली, आणि गणप्याने गाडी जुंपली. बैल निघाले हरणासारखे.

“तुम्हांला वाचता येत असतं तर अशी फजिती नसती झाली.” गणप्या म्हणाला.

“खरं तुझं म्हणणं. त्या खांबावर पाटी होती, परंतु आमचे डोळे असून फुकट ! केवढा हिसका पडला. तू देवमाणूस भेटलास म्हणून बरं. नाही तर रातची कोठे गेली असते, भाऊ?”

सर्वांनी लिहावाचायला शिकलं पाहिजे. त्याचा फार उपयोग असतो.”

“आम्हा बायांना कोण शिकवणार ?”



 

“मला लांबकान्याला जायचं.”

“मग शिंदखेडचं देऊ तिकीट, का दोंडाईच्याचं देऊ ?”

“कोणतं बी द्या.”

तिकीट घेऊन फलाटवर राधी आली. भगभग करीत गाडी आली. आज नरढाण्याचा बाजार होता. गाडीत गर्दी. राधी कशीबशी आत घुसली.

“तिकडे दूर हो.” कोणी म्हणाले.

“पोरीकडे चालले रे भाऊ. ती आजारी आहे. बसू नको माझ्या गाठोड्यावर. आत पापड आहेत; मोडतील.”

“डोकीवर घे तुझं गाठोडं.”

राधी गाठीडे डोक्यावर घेऊन उभी राहिली. आणि शिंदखेडे स्टेशन आले.

“लांबकान्याला जायचं. इथंच उतरु का रे भाऊ ?”

“नरढाण्याला का नाही उतरलीस ? उतर; इथं उतरलीस तरी चालेल.”

राधी उतरली. पडली स्टेशनाबाहेर. रस्ता विचारुन निघाली. तिसरा प्रहार टळला होता. झपझप ती जात होती. तो पुढे दोन रस्ते आले. तेथे एक खांब होता. रस्ते कोठे जातात ते त्याला लावलेल्या पाटीवर लिहिलेले होते. परंतु राधीला का वाचता येत होते ? आजूबाजूला कोणी माणूस दिसेना. ती निघाली एक रस्ता घेऊन. देव मावळला. कोठे आहे गाव ? गुराखी जात होते. गाई घरी जात होत्या.

“का रे पोरांनो, लांबकाने गाव इकडेच आहे ना ?”

“इकडे तर दळवाडे. लांबकाने तिकडे राहिलं. ते रस्ते फुटले ना तिथला दुसरा रस्ता.”

   

राधीची मुलगी आजारी होती. सासरहून कागद आला होता. राधीचे मुलीवर फार प्रेम. पोरीला पाहून यावे, असे तिच्या मनात आले.

“येऊ का जाऊन ? दोन दिवशी परत येईल. तोवर सांभाळा घर.” ती नवर्‍याला म्हणाली.

“तू एकटी जाशील ? स्टेशनवर उतरुन पुढं बरचं जावं लागतं. रस्ता चुकायचीस.”

“तोंड आहे ना ? कोणाला विचारीन. आणि देव का रस्ता दाखवणार नाही ? तो का पोरासाठी तडफडणार्‍या आईला चुकवील ? मी जाऊन येते.”

“जा. मला तर सवड नाही. घेतलेले पैसे खंडायचे आहेत; कामावर जायला हवं.”

राधीने गाठोडे बांधले. नातवंडांना थोडा खाऊ घेतला नि निघाली. पाय हेच गरीबाचे वाहन. ती माऊली डोयीवर गाठोडे घेऊन निघाली. आली स्टेशनवर.

“कोठलं तिकीट हवं ?” स्टेशनमास्तराने विचारले.

“पोरीच्या गावचं, आजारी आहे भाऊ ती. दे लक्कन !”

“अगं, गावाचं नाव काय ?”

“गाव त्या स्टेशनापासून दूर आहे.”

“स्टेशनाचं नाव काय ?”