शुक्रवार, नोव्हेंबर 24, 2017
   
Text Size

राजगृहात

'कोण मुक्ता?'

'माझी प्रिय पत्नी.'

'तू एकटा ना आहेस?'

'दुर्दैवाने एकटा आहे, असे मी म्हटले होते.'

'विजय, तू तेव्हाच स्पष्ट सांगतास, तर माझे मन मी आवरले असते परंतु मला खरेच वाटले की, तू एकटा आहेस. म्हणून मी तुला मनाने वरले. तू गरीब का श्रीमंत याची मी चौकशीही केली नाही. मी तुला सर्वस्वाने वरले; परंतु आता काय? तुझा शेवटचा नकार ना?'

'होय.'

'तर मग एक तरी कर. या शहरातून तू लौकर चालता हो. तू या शहरात असून माझ्याजवळ नाहीस, हा विचार मला सहन होणार नाही. जा. या शहरातून जा. मी तुझी मानसपूजा करीत राहीन. आपले हे स्वप्न मी मनात अमर करीन.'

विजय प्रणाम करून निघाला.

'शेवटचा फलाहार घेऊन जा.' ती म्हणाली.
त्याने दोन द्राक्षे खाल्ली.
'क्षमा करा. माझा निरुपाय आहे.' असे म्हणून तो गेला.

घोडयाच्या गाडीतून घरी आला.

तो आज बोलला नाही. जेवायला नको म्हणाला. कपाळ दुखते असे सांगून, तो आपल्या अंथरूणावर पडला. जगातील काय ही गुंतागुंत असे त्याच्या मनात येत होते; परंतु त्याला स्वतःचा अभिमानही वाटत होता. सुलोचनेसारखी सुंदर रमणी, अपार संपत्ती, मानमान्यता, कीर्ती, या सर्वांना त्याने मुक्तासाठी झुगारले होते. माझ्यावर मुक्ताची सत्ता आहे. इतर कोणाची नाही. 'मुक्ता, मी तुझा आहे हो, तुझा.' असे म्हणत तो झोपी गेला.

 

'बरे.' ती म्हणे,

असे दिवस चालले होते. एके दिवशी तर विजय फारच गोंधळला.

'तुमचे चित्र मला कधीही पुरे करता येणार नाही. माझी बोटे चालतच नाहीत.'
'असे का होते?' तिने विचारले.

'तुम्ही रागावाल. कारण सांगेन तर.'

'तुमच्यावर मी रागावणार नाही.'

'ऐका तर. मी तुमचे चित्र काढीत असतो, परंतु तुम्ही सारख्या माझ्याकडे पाहात असता; त्यामुळे मी अस्वस्थ होतो.' तो म्हणाला.

'विजय, तुम्ही ज्याप्रमाणे माझे चित्र काढीत आहात, त्याप्रमाणे तुम्हाला न विचारता तुमचे चित्र मी काढीत असते. माझ्या हृदयाच्या फलकावर भावनांच्या कुंचल्यांनी तुम्हाला मी रंगवीत असते. म्हणून तुमच्याकडे मी सारखे बघते. विजय, तू एकटाच आहेस?'

'म्हणजे?'

'तू माझा हो. या सुलोचनेचे हृदय तू जिंकले आहेस. आजपर्यंत अनेक तरुण आले गेले. या सुलोचनेचे डोळे कोणाकडे ओढले गेले नाहीत; परंतु तू मला जिंकलेस. माझे जीवन तू रंगवलेस. रंगार्‍या, आता मला सोडून जाऊ नकोस. विजय, बोल. होशील ना तू माझा? माझे न हुंगलेले निर्मळ जीवन तुला मी अर्पण करते. घे माझे प्रेम व मला कृतार्थ कर.'

'अशक्य, अगदी अशक्य.'

'का अशक्य?'

'माझी मुक्ता माझ्यासाठी रडत असेल. मुक्ता माझे दैवत.'

 

तो लाजला. तिने त्याला फलाहार दिला. सुंदर रसाळ फळे.
'जातो आता मी.' तो म्हणाला.

तिने नोकराला हाक मारली. घोडयाच्या गाडीतून त्याला पोचविण्यास तिने सांगितले.

'परंतु थांबा, तुम्ही सुंदर पोषाख करा. तुम्ही कलावान् आहात. माझे कलावान्. ही घ्या वस्त्रे. घाला अंगावर. डोक्याला नका काही बांधू. तुमची झुलपे तुम्हाला शोभतात.' ती म्हणाली.

सुंदर रेशमी पोषाख करून तो निघाला. किती गोड दिसत होता त्या वेळेस विजय! सुलोचना त्याच्याकडे पाहात राहिली. घोडयाच्या गाडीतून विजय गेला. तो घरी आला.

'तुमच्यावर फार कृपा दिसते त्या मुलीची. तुमचे भाग्य आता फुलेल.' घरमालक म्हणाला. 'देवाची दया.' विजय म्हणाला.
विजय आता त्या मालकाकडेच जेवी. तो त्याच्या घरातलाच झाला. दुसर्‍या दिवशी सकाळी सुलोचनने मेवामिठाई, फळांचे करंडे वगैरे भरून विजयकडे पाठविले. विजयने ते सारे घरमालकाकडे दिले. त्याने शेजार्‍यांनाही दिले.

विजय आता रोज तिसर्‍या प्रहरी सुलोचनेकडे जाऊ लागला. ती एका आसनावर हातात फुले घेऊन बसे आणि तिच्याकडे पाहून विजय तिचे चित्र काढी. चित्र काढताना विजय खाली बघे; परंतु सुलोचनेची दृष्टी त्याच्याकडे असे. त्याच्या लक्षात ही गोष्ट येई व तो गोंधळे. मग त्याचे कलम नीट काम देत नसे.

'पुरे आज. माझे मन जरा अस्वस्थ आहे.' तो म्हणे.

'पुरे. घाई काय आहे? माझे चित्र कधी पुरे न होवो असेच मला वाटते. रोज एक कुंचला मारा व पुरे करीत जा काम. बरेच दिवस पुरेल. तुम्ही बरेच दिवस राहाल.' असे ती हसून म्हणे.

'जातो आता.' तो म्हणे.

   

'ही पाहा माझी चित्रे; परंतु रंगांची मिसळ मला अद्याप साधत नाही.' ती म्हणाली.

'कठीणच आहे ती गोष्ट. सायंकाळी आकाशातील रंग पाहावे. तेथे शेकडो रंग कसे एकमेकांत मिसळून गेलेले असतात किंवा फुलांच्या पाकळया पाहा. काही पाकळयांतून निरनिराळे रंग असतात; परंतु एक रंग कोठे संपला व दुसरा कोठे सुरू झाला हे लक्षात येत नाही. गोकर्णाचे फूल पाहा तुम्ही. निळा व पांढरा रंग कसा मिसळून गेलेला असतो किंवा लहान मुलाच्या गालांचा रंग, पांढरा व गुलाबी रंग त्यात कसा असतो मिसळलेला!'

'तुम्ही कोणत्या देशचे?'   

'मी असाच एक फिरस्ता आहे.'

'तुम्ही एकटेच आहात?'

'दुर्दैवाने सध्या एकटाच आहे.'

'तुम्ही रोज माझ्याकडे येत जा. तुम्ही माझे कराल एक चित्र तयार? मी अशी येथे समोर बसेन. तुम्ही माझे चित्र काढा. काढाल?'

'हो काढीन.'

'तुम्ही कधी असे कोणाचे काढले होते चित्र?'

'कल्पनेने काढले होते.'

'समोर कोणी स्त्री बसली आहे व तिच्याकडे पाहून काढीत आहात, असे कधी काढले होतेत?'

'नाही?'

'माझे काढा हं. तुमच्या हातची आठवण राहील आणि त्या निमित्ताने तुम्ही बरेच दिवस या शहरात राहाल. नाही तर जायचेत उडून! खरे ना?'

 

'अप्रतिम, खरेच अप्रतिम.' तो धनी म्हणाला.

'कोणाला दाखवू ही?'

'मी ही घेऊन सरदाराकडे जाईन. त्याच्या मुलीला चित्रकलेचा फार नाद. तिला ही चित्र पसंत पडतील.'

'तुम्हाला एक विचारू का?'

'विचारा.'

'येथून कनोजकडे जाणारा एखादा व्यापारी भेटला तर त्याच्याबरोबर पत्र द्यायचे आहे.'

'माझ्याकडे पत्र देऊन ठेवा. सर्व हिंदुस्थानचे व्यापारी येथे येतात.'

विजयने आपल्या भावाला, अशोकला पत्र लिहिले व त्यात एक पत्र मुक्ताला लिहिले. प्राणावरची नवीन संकटे, त्यांतून सुटका कशी झाली ते सारे लिहून आता मी राजगृहात आहे, तू तेथे पत्र पाठव. मला मिळेल. असे त्याने लिहिले होते. त्याने आपल्या घरमालकाचा पत्ता दिला होता.

विजयने पत्र आपल्या घरमालकाजवळ दिले.
'व्यापार्‍याकडे या पत्राचे उत्तर येईल. आपल्याकडे आणून देतील पत्र आले तर.' तो मालक म्हणाला.

पत्र गेले.

विजयची चित्रे एके दिवशी घरमालकाने त्या सरदाराकडे नेली. सरदाराची मुलगी सुलोचना आपल्या चित्रशाळेत बसली होती. चित्रे घेऊन तो मालक तिच्याकडे आला. तेथे एका आसनावर बसला. सुलोचना ती चित्रे पाहून प्रसन्न झाली.

'सुंदर आहेत चित्रे. त्या चित्रकारांना माझ्याकडे घेऊन याल?' तिने विचारले.

'केव्हा आणू?'
'उद्या तिसर्‍या प्रहरी आणा.'

तो विजयचा घरमालक निघून गेला. विजय आज जरा संचित बसला होता. तो ही आनंदाची वार्ता घेऊन त्याचा घरमालक आला.

दुसर्‍या दिवशी विजय आपल्या त्या घरमालकाबरोबर सुलोचनेकडे आला. सुलोचनेने त्याचा सत्कार केला.

   

पुढे जाण्यासाठी .......