सोमवार, डिसेंबर 09, 2019
   
Text Size

प्रेमाची सृष्टी

“प्रियतमा,

तू नुसते सरले असे लिहिलेस. पुरूष आपल्या भावना संयमाने सूचित करतात. परंतु मी तुला नि:संकोचपणे प्रियतमा अशी हाक मारीत आहे. अज्ञातपणे तुलाच जणू मी इतके दिवस मुक्या हाका मारीत होत्ये. जीवनातील घोर निराशेच्या वेळेस माझ्या जीवनात तुझा उदय झाला. त्या उदयाचा अस्त न होवो.

मी खरेच तुझी झाल्ये आहे. मी माझी वेल तुझ्या जीवनाच्या मांडवावर सोडली आहे. ही वेल वाढव, फुलव, फळव. या वेलीला प्रेमाचे खत घाल. आपुलकीचे पाणी घाल. कोमल वेल. हिच्यावर उपेक्षेची वीज न पडो. हिच्यावर निराशेचे निखारे न सांडोत. आजवर मी खूप रडले. आता मला हसव. बाबा मला विषवल्ली म्हणतात. तुझ्या दारात ती अमृताची ठरो. तुझ्या प्रेमळ कटाक्षांनी, प्रेमळ स्पर्शांनी ती अमृतमय होवो. रसमय होवो.

उदय, तुला काय लिहू? या तुझ्या लहानशा खोलीत मी बसले आहे. जणू सुखाच्या स्वर्गात आहे. येथील प्रत्येक वस्तूचा मी वास घेतला. उशीवर डोके ठेवले. पांघरुण घेऊन निजले. तुझी पुस्तके प्रेमाने हाताळली. येथील प्रत्येक वस्तू मला प्रिय वाटत आहे. खाटेखालचा पातळाला लागलेला कचराही कस्तुरीसमान वाटत आहे.

तू माझा आहेस. होय माझा आहेस आणि मीही तुझी आहे. खरंच आपण एकमेकांची होऊ. तुला मी व मला तू. तुझ्यामुळे माझे दु:ख गेले. जगावे असे वाटू लागले. तुझ्यामुळे मी माझ्या हृदयमंदिरात पुन्हा मांडामांड करू लागले आहे. तेथे बैठक घालीत आहे. चौरंग मांडीत आहे. दिवा लावीत आहे. फुले जमवीत आहे. ये, राजा ये. हृदयरमणा, ये. या आसनावर बस. या मंदिरात ये. या मंदिरात आजपर्यंत मूर्ती नव्हती. तू येथे ये. पडके मंदिर सजू दे. तेथे आरती, पूजाअर्चा सुरू होऊ दे. पुन्हा मला निराशेच्या दरीत नको लोटू. ही स्वप्ने क्षणिक न ठरोत. हे मृगजळाचे आभास न ठरोत, हे बुडबुडे न ठरोत. हे चिरमीलन होऊ दे. अखंड प्रेमाची मंदाकिनी वाहू दे. हा झरा न सुको, न आटो. हे प्रेमाचे फुल न सुको, न गळो, न म्लान होवो. अनसूयेने सीतेच्या केसांत फुले घातली होती, ती कधी कोमेजली नाहीत. तशी तुझ्या माझ्या हृदयांत फुलणारी ही प्रेमाची फुले सदैव घवघवीत राहोत.

मी जाते हं. तुझे पत्र मी वाचले म्हणून रागावू नकोस. हे उत्तर वाचून जर राग आला असला तर दूर होवो. आणि आलाच राग तर माझ्या डोळयांतील करूणा बघून तो जाईल.

--तुझी सरला.”

ते पत्र ठेवून सरला उठली. तेथील पाणी पिण्याचे भांडे व तांब्या घाण होती. तिने ती भांडी स्वच्छ घासून ठेवली. ती निघाली. कुलूप लावून किल्ली घेऊन निघाली.

असे त्यांचे प्रेम वाढत होते. दोघांना अपार आनंद होत होता. दोघांना खूप उत्साह वाटत होता. सरला अकस्मात त्या खोलीवर येई, खोली उघडी. तेथे फुले ठेवी, खोली नीटनेटकी करून जाई. कधी दोघांची भेट पडे. कधी दोघे फिरायला जात ! एकत्र बसत, बोलत. कधी मुकी असत. कधी दोघे सारखी असत.

“तू हसतेस किती सरले?” एकदा उदय म्हणाला.

 

उदय निघून गेला. सरला खोलीतच होती. किती तरी वेळ शांतपणे तेथे ती बसली होती. त्या उशीवर तिने डोके ठेवले. आणि खरोखरच पांघरूण घेऊन जरा पडली. परंतु झोप थोडीच येणार? तिची झोप उडून गेली होती. ती उठली. टेबलावरच्या वह्या-पुस्तके ती पाहात होती. एका वहीत तिला एक पत्र सापडले. कोणी कोणाला लिहिले होते? उदयने ते लिहिले होते. सरलेला लिहिले होते. वाचू का हे पत्र? मलाच लिहिले मी वाचले म्हणून काय झाले? का उदय रागावेल? उदय नि मी का दोन आहोत? त्याने माझी जखम बांधली त्याच वेळेस आम्ही दोघे एकत्र नाही का बांधलो गेलो? दुजेपणा ! नको हा दुजेपणा. मला एकरूप होऊन जाऊ दे. उदयचे ते सारे माझे होऊ दे. माझे ते सारे त्याचे होऊ दे. ते पत्र हातांत घेऊन ती विचार करीत बसली. काय होते त्या पत्रात? वाचायला हरकत नाही. ते निर्मळ, उदार पत्र आहे.

“सरले,

तुला काय म्हणावे समजत नाही. तुला प्रिय वगैरे विशेषणे मी लावीत नाही. ही विशेषणे अलीकडे अर्थहीन झाली आहेत. औपचारिक झाली आहेत. तू एकाकी आहेस. मीही एकाकी आहे. मलाही ना कोणी मित्र, ना सखासोबती. आईशिवाय मला कोणी नाही. माझ्या हृदयातही काही भाग रिकामे होते, शून्य होते ते भरून काढायला का तू आलीस? किती अकल्पित भेट, आणि कशा दु:खद प्रसंगी ! आपण खरेच का एकमेकांची झालो आहोत ! त्या बाभळीच्या झाडाखाली खरेच का आपले लग्न लागले? आपणांस संकोच जणू वाटला नाही. आणि पुन्हा भेटलो तेव्हा अत्यंत ओळख असल्याप्रमाणे आपण बोलत बसलो.

तू अत:पर दु:ख करीत नको जाऊस. सुखी राहा. आशेने राहा. आपण एक दिवस खरेच एकमेकांची होऊ. एकमेकांच्या जीवनात आनंद पिकवू.

परंतु उदय गरीब आहे. माझ्या भावनांची श्रीमंती अतूट आहे. अलूट आहे. ती अद्याप कोणी लुटली नाही. ती संपत्ती हृदयात वाढतच होती. तिचा वारसा कोणाला मिळणार मला कळत नव्हते. त्या भावनालक्ष्मीची तू का स्वामिनी होणार? माझ्या हृदयात हळूहळू उमलणार्‍या भावनांच्या सहस्रदळी कमळाची भेट तुला का मिळायची आहे?

हे पत्र मी तुला लिहीत आहे. राग नको हो मानू. मनातले सारे लिहिताही येत नाही. मनातले भाव प्रकट करायला भाषा अपुरी पडते. एका शब्दानेही सारे समजते. खरे ना?

-तुझा उदय.”

ते लहानसे पत्र होते. सरलेने ते हृदयाशी धरले, डोक्यावर धरले, हृदयात खुपसले. ती सद्गदित होऊन तेथे बसली. हे पत्र आपण न्यावे व याचे उत्तर येथे लिहून ठेवावे असे तिच्या मनात आले. तिने कागद घेतला. टाक घेतला. ती लिहू लागली :

 

“तरीच ही घाण लागली आहे. ही बघ जळमटे लागली आहेत. तेथे कोठे लपलीस? येथे कोपर्‍यात नाही तर दाराआड लपायचे किंवा हे पांघरूण घेऊन लपायचे? किती घाण लागली बघ.”

“ती घाण नाही. या खोलीतील सारे सुंदर आहे. सारं सुगंधी आहे. अरे, झाडू नको, नको झटकू. उदय, तुझी खोली नीट झाडू का?”

“मी झाडीन मग.”

“तुला वाचायला जायचे आहे ना?”

“थोडया वेळाने जाईन.”

“तू जा मी येथेच बसेन.”

“एकटी बसून कंटाळशील.”

“कंटाळा आला तर निघून जाईन. तुझ्याजवळ दोन किल्या आहेत का?”

“दुसर्‍या किल्लीची आजपर्यंत जरूर पडली नव्हती. परंतु ट्रंकेत आहे ती तुला देतो.”
त्याने ट्रंक उघडली. ती किल्ली सापडली. त्याने ती सरलेला दिली.

“सरले, तुला काय देऊ? मी चहा पीत नाही, दूध घेत नाही. मी गरीब आहे. गरीब आईचा मी मुलगा आहे.”

“मला काही नको.”

“लवंग देऊ? ही घे.”

तिने लवंग खाल्ली. ती शांतपणे बसली होती. तिला एक जांभई आली. पुन्हा दुसरी आली.

“झोप नाही आली वाटते काल? नाही आली?”

“रात्रभर या रुमालावर मी प्रेम गुंफीत होत्ये.”

“इतकी घाई काय होती?”

“जीवनात दिरंगाई नको. घाईच बरी. प्रेमाच्या राज्यात घाईच बरी. प्रेमाची फुले पटकन टिपून घ्यावी, वेचून घ्यावी. पुन्हा मिळतील, न मिळतील. वसंत ऋतू का नेहमी राहतो?”

“तू उजाडता आलीस. वडील विचारतील.”

“सांगेन की आजपासून सकाळी फिरायला जाण्याचे ठरविले आहे.”

“तू का रोज येणार? इतक्या लांब?”

“रोज नको येऊ?”

“लांब आहे म्हणून म्हटले.”

“परंतु तुला नाही ना कंटाळा?”

“मला सकाळी वाचायला जायचे असते.”

“मधूनमधून मी येईन. भूक लागली म्हणजे येईन. राहवले नाही तर येईन. म्हणजे झाले ना?”

“मी आता जातो. तुझ्या डोळयांवर झोप आहे, सरले. नीज येथे हवी तर.”

“तू जा. मी बघेन काय करायचे ते.”

“जाऊ? तो रुमाल दे ना?”

“हा घे.”

   

पहाट होत आली. ती बाहेर आली. ती वरती गच्चीत गेली. अद्याप पुणे झोपलेले होते. पाखरांची किलबिल सुरू झाली होती. पारिजातकांच्या फुलांचा मंद मधुर सुगंध येत होता. आकाशात ठळक ठळक तारे अद्याप प्रशांतपणे चमकत होते. जणू ते प्रात:प्रार्थना म्हणत होते. सरलेला प्रसन्न वाटले. ती क्षणभर डोळे मिळून उभी राहिली. तिचे तोंड कोठे होते? उदयची खोली ज्या दिशेला होती त्या दिशेला का तिचे तोंड होते? परंतु प्रार्थना उत्कट असेल तर तोंड कोठेही असो. तुमचा देव, तुमचा प्रभू, तुमचा स्वामी तुमच्या समोरच आहे.

सरला खोलीत आली. तिने सुंदर फुले तोडून घेतली. ती आपल्या खोलीत आली. तिने सुंदर गुच्छ तयार केला. आणि तो रुमाल, तो गुच्छ घेऊन ती फिरायला जाण्यासाठी बाहेर पडली. सुंदर थंडगार हवा. सरला झपझप जात होती. मध्येच ती पळायला जागे. जणू तिला अपार स्फूर्ती आली होती. जणू प्रबळ चैतन्य तिच्या रोमारोमांत संचरले होते. किती लांब उदयची खोली ! अद्याप कशी येत नाही? मला पंख असते तर? मनाला पंख आहेत. शरीराला का बरे नाहीत ! परंतु लांब खोली आहे तीच बरी. तिकडे फार जा-ये नसेल. शिवालय गावाबाहेर रानात असते. उंच डोंगरावर असते. तेथे गर्दी नसते. देव भक्त. आणि जोडीला उदार, सुंदर निसर्ग. असे विचार करीत सरला येत होती.

नेमकी खोली सापडली. तो बंगला नेमका सापडला. खोली उघडी होती. आत उदय नव्हता. तो उठला होता. सरलेने त्याचे अंथरूण साफ केले. ब्लँकेटची घडी केली. तिने टेबल साफ केले. तो फुलांचा गुच्छ तेथील एका भांडयात तिने ठेवला आणि ती वाट पाहात बसली. त्या अंथरूणावर क्षणभर ती पडली. तिकडे नळाच्या पाण्याचा आवाज येत होता. येईल आता उदय. आपण लपावे. कोठे लपावे? या खाटेखाली लपल्ये तर? ती त्या खाटेखाली गेली. अंग संकुचित करून लपली. आणि उदय आला. त्याच्या खडावा वाजल्या. तो खोलीत आला. तो चकित झाला. अंथरुण साफसूफ ! टेबल लावलेले ! फुलांचा मनोहर गुच्छ ! सरला आली का काय? मी खोलीत नाही असे पाहून गेली की काय? जरा थांबली का नाही? तो तसाच सरलेला शोधायला बाहेर पडला. आणि सरला खाटेखालून बाहेर आली. उदय निराश होऊन परत येतो तो खोलीत देवता बसलेली !

“कोठे होतीस तू?”

“येथेच.”

“येथे कशीं असशील?”

“बायकांना जादू करता येते. मी लहान होईन व तुझ्या डोळयांत बसेन, तुझ्या हातांत फुलाप्रमाणे लहान होऊन खेळेन. तुझ्या खिशात मावेन. खरेच हसू नकोस. मी येथेच होत्ये. लहान होऊन बसले होत्ये.”

“खरे सांग ना?”

“या खाटेखाली लपल्ये होत्ये.”

 

थोडा वेळ दोघे बरोबर जात होती. आणि आता रस्ते निराळे होणार होते.

“मी तुझे घर पाहायला येऊ?”

“नको, बाबा रागावतील.”

“दुरून पाहीन.”

“आपण बरोबर आहोत असे ते पाहतील.”

“मी दुरून चालेन.”

“पण आज नकोच. पुढे केव्हा तरी दाखवीन माझे घर. परंतु माझे घर तुला माहीत हवे.”

“ते आपोआप कसे माहीत होईल?”

“मी इथून दाखवू माझे घर?”

“इथून कसे दिसेल? इतके का जवळ आहे?”

“हो”

“दाखव.”

तिने त्याच्या हृदयावर हात ठेवला. तेथे आपले बोट तिने रोवले.

“हे माझे घर कोणाला न दिसणारे घर; उदय, होय ना? येऊ ना तेथे राहायला? करशील ना स्वागत? तू स्वागत कर वा नको करू. मी तेथे येऊन बसेन. तेथली राणी होईन, तेथली मोलकरीण होईन. तू एकदाच भेटलास, एकदाच दिसलास, एकदाच बोललास. परंतु जणू माझा झालास. तू माझा आहेस की नाही ते काय सांगू? परंतु मी तुझी आहे. मी माझे जीवन तुझ्या पायी वाहात आहे.”

“जा आता घरी. बाबा रागवतील.”

“तुला माझा कंटाळा आला? माझे बोलणे आवडले नाही, होय ना?”
“सरले, निराश नको होऊ. आपण आशेने राहू. जा आता.” तिने हात क्षणभर हातांत धरला. आणि ती गेली, तो गेला.

रात्री सरला आपल्या खोलीत बसून त्या रुमालावर वेली गुंफीत होती, फुले फुलवीत होती, पाखरे विणीत होती. ती निजली नाही. हृदयातील अनंत प्रेम जागे झाले होते. शेकडो जन्म बुभुक्षित राहिलेले प्रेम ! ते प्रेम आता का निजेल? सरला गुणगुणत होती. तिची बोटे गुंफीत होती. तिचे कोमल हृदय कल्पनातरंगावर फुलाप्रमाणे नाचत होते.

   

पुढे जाण्यासाठी .......