मंगळवार, सप्टेंबर 17, 2019
   
Text Size

सोन्यामारुति

पुण्यांतील असा हा सोन्यामारुति आहे तरी कसा याची वसंताला उत्सुकता वाटे. आपण सोन्यामारुति पाहून यावें असें त्याच्या मनांत येई. सोन्यामारुतीचा जंगी सत्याग्रह सुरू झाल्यापासून आणि विशेषत: तो खुनशी लाठीमार झाल्यापासून सोन्यामारुति सोन्यामारुति असा जणूं जप वसंता करूं लागला. सोन्यामारुतीचा सत्याग्रह! एका पक्षानें चालविलेला तो सत्याग्रह नव्हता. सार्‍या हिंदुसमाजानें तो चालविला होता. केवळ लोकशाही पक्षाचा तो नव्हता. तो हिंदुमहासभेचाहि नव्हता. तो कोणत्या तुटपुंज्या संस्थेचा नव्हता. सोन्यामारुतीचा सत्याग्रह मनांत असलें तरी का संकुचित पोतडीपुरता ठेवावयाचा ? नाहीं नाहीं. हा सर्वांचा सत्याग्रह आहे. सर्व हिंदूंचा हा सत्याग्रह आहे. ज्याला ज्याला वाटत असेल कीं मी हिंदु आहे, त्या सर्वांचा हा सत्याग्रह आहे. हिंदुमात्राला धर्मापेक्षां दुसरें काय प्रिय आहे ? अन्नमय प्राण असें इतर धर्माचे लोक म्हणोत, परंतु हिंदु म्हटला म्हणजे धर्ममय प्राण हेंच सूत्र डोळ्यांसमोर येतें.

वसंता तडफडूं लागला. त्याला खाणेंपिणें सुचेना, त्याला गाणेंबजावणें आवडेना, त्याला बोलपट बघवत ना. तिकडे पुण्याला सोन्यामारुति सत्याग्रह सुरू असतां आमच्या या धुळ्यांतील लोक खात पीत काय बसले ? या धुळ्याला हळदीकुंकूं कशीं साजरीं केलीं जातात ? टरबुजें, खरबुजें, आंब्याच्या डाळी यांचे गोड समारंभ कसे काय होतात ? सायंकाळी टिळक उद्यानाच्या बाजूला शेंकडो स्त्री-पुरुष फिरायला आलेले पाहून वसंता चकित होई. त्या लोकांकडे तो निरखून पाही. मिलमधील मजूर, घामट व डामरट तेथें त्याला दिसत नसत. ते बुध्दिहीन, घाणेरडे, धर्महीन, पोटापुरतें पाहणारे किडे, ते तेथें त्याला दिसत नसत. स्वच्छ पोषाख घातलेले, रुबाबदार, पांढरपेशे लोक त्याला दिसत. सनातन धर्माची जपमाळ ओढणारे हे लोक, येथें फिरायला कसे येतात ? कोणी चिवडा घेऊन खात, कोणी मिसळ घेत, कोणी चिरूट ओढीत; कोणी तपकीर कोंबीत, कोणी विडा चघळीत; सारे सनातन धर्माचे कट्टे अभिमानी! पुण्याला सोन्यामारुतीसमोर जाण्याऐवजीं हे येथें कसे ?

वसंताला वाटे कीं सोन्यामारुतीसंबंधीं त्यांच्या चर्चा असतील. आपण त्यांच्या चर्चा ऐकाव्या असें त्याच्या मनांत आलें. तो जरा एके ठिकाणी थांबला. सोन्यामारुति शब्द तेथें हवेंत उच्चारला गेला होता. वसंताच्या कानाला अमृतस्पर्श झाला. आहे, धुळे जिवंत आहे. धुळयांत मजुरांची धुळधाण झाली तरी धर्माची झाली नाहीं असें मनांत येऊन त्याला समाधान झालें. वसंता ऐकूं लागला.

 

कोठें आहे सोन्यामारुति ?

सोन्यामारुति, सोन्यामारुति! दोन वर्ष सोन्यामारुति गाजून राहिला आहे. चैत्राचा महिना आला कीं सोन्यामारुतींचें नाव ऐकू येऊं लागते. वसंतऋतूंत वठून गेलेल्या वृक्षांना पालवी फुटते. त्याप्रमाणे या वसंतऋतूंत वठून गेलेल्या सोन्यामारुतिप्रकरणला पालवी फुटत असते. वर्षभर सारें सामसूम असतें. वर्षभर जो तो आपपल्या कामांत दंग असतो. सारे धर्माभिमानी खान-पान-गान यांत तन्मय झालेले असतात. परंतु चैत्र महिना उजाडतांच हृदयांत सोन्यामारुति जागा होतो. ओंठावर सोन्यामारुति हे शब्द उड्या मारूं लागतात. वर्तमानपत्रांत-पवित्र सनातनी वर्तमानपत्रांत-सोन्यामारुतीचे बुभु:कार ऐकूं येऊं लागतात.

निवडणुकीच्या दंगलींत सोन्यामारुतीचें सुंदरकांड बरेच वेळां वाचण्यांत येत असे. पुण्याला निवडणूक म्हणजे सोन्यामारुति असेंच जणूं होऊन गेलें होतें. ''सोन्यामारुतीचा अभिमान असेल तर मला मत द्या. सोन्यामारुतीला स्मरा व मला फशी पाडूं नका. सोन्यामारुतीसमोरची माझी तेजस्वी मूर्ति आठवा व मला विधिमंडळांत तेथें सोन्यामारुतीसारख्या प्रकरणांत अटीतटीनें भांडण्यासाठीं निवडून पाठवा. मी म्हणजे सोन्यामारुति. मी म्हणजे सोट्या म्हसोबा. मी म्हणजे सारीं हिंदूंची देवळें व मंदिरें. मी तुळशीबाग व पर्वती. मी आळंदी व पंढरपूर. मी काशी-रामेश्वर. मी द्वारका-जगन्नाथपुरी. मी शिरापुरी नाहीं. शिरापुरीचे भोक्ते अन्य आहेत. मी सोन्यामारुतीचा उपासक. सोन्यामारुतीचा पाईक. सोन्यामारुति म्हणजे एक प्रतीक आहे. मी सोन्यामारुतीचा म्हणजे या चार हात लांबीरुंदीच्या मंदिरापुरताच आहें, असें नाहीं. मंदिर गगनचुंबी असो वा एखाद्या भिंतींतील कोनाड्यांत असो, त्या सर्वांचा मी संरक्षक आहें. त्या सर्व दगडी मंदिरांवर संकट येणें म्हणजे माझ्या प्राणांवर संकट येणें होय. मला तुम्ही निवडा. धर्ममय ज्याचे प्राण आहेत, धर्ममय ज्याचें घटकापळ चाललें आहे, अशा माझ्यासारख्या धर्मात्म्याला, धर्मंवीराला, धर्मशौंडाला सारी मतें द्या. माझा विजय म्हणजे तो या सोन्यामारुतीचा विजय! आणि सोन्यामारुतीचा विजय म्हणजे सार्‍या दगडी तेहतीस कोटी देवांचा विजय!'' असा प्रचार होत असे.

   

पुढे जाण्यासाठी .......