रविवार, सप्टेंबर 15, 2019
   
Text Size

सोन्यामारुति

पहिला रोगी : तो मनुष्य गेला एका डॉक्टराकडे. तो मोठा डॉक्टर होता. त्या मनुष्यानें टांगा नेला होता. डॉक्टरनें दहा रुपये घेईन म्हणून सांगितलें. त्या माणसानें कबूल केलें. डॉक्टर टांग्यांत बसणार इतक्यांत तेथें एक सायकल आली. तो म्हणाला, ''डॉक्टर, आतांच बोलावलं आहे तुम्हांला.'' पहिला मनुष्य म्हणाला, ''डॉक्टर! बायको मरते माझी चला !'' तो दुसरा मनुष्य म्हणाला, ''आधीं बोलावले आहे तुम्हांला.'' शेवटीं डॉक्टर म्हणाला, '' जो पंचवीस रुपये देईल त्याच्याकडे मी येतों. '' दुसरा मनुष्य म्हणाला, '' पत्रास घ्या परंतु चला. '' शेवटीं डॉक्टर पत्रासकडे प्रसन्न होऊन गेले.

दुसरा रोगी : आणि ती बायको ?

पहिला रोगी
: तडफडून मेली. आम्हीं उघडया डोळ्यांनीं पाहिली. त्या मानमोडींत किती डॉक्टरांनीं मोटारी घेतल्या तुला सांगूं !

दुसरा रोगी : अरे, त्या लष्करांत कोण आहे एक व्यापारी! मोठी आहे त्याची हवेली! त्याच्या कुत्र्याचा पाय दुखावला होता. रोज मोटारींतून त्या कुत्र्याला नेण्यांत येई. त्याचें ड्रेसिंग करण्यांत येई; परंतु त्याच्याकडे काम करणारी एक बाई होती. तिचें पोर आजारी होतें म्हणून एक दिवस ती कामावर जाऊं शकली नाहीं. तिला त्यांनी पुन्हा कामावर घेतलें नाहीं.

पहिला रोगी : वाटतील तेवढीं बेकार माणसें भेटतात! कां घ्यावें परत कामावर ?

बरदाशी : गप्प बसारे आतां सारे! मोठी नर्स येत आहे. नीट पांघुरणें घेऊन पडा. खाटेजवळ नर्स आली तर कोणी खोकूं नका. आधीं खोकून घ्या.

वसंता : हा काय विचित्र हुकूम आहे ?

वेदपुरुष : त्या खोकल्यांतून कदाचित् थुंकीचे तुषार उडतील व त्या तुषारांतून रोगाचे सूक्ष्म जंतु एखादे जावयाचे आणि रोग्यांची सेवा करणारी नर्सच आजारी पडायची! नर्स आजारी पडली तर दवाखाना बंद करण्याची पाळी यावयाची! जपलें पाहिजे, म्हणून हा हुकूम आहे.

वसंता : ती पाहा नर्स येत आहे.

वेदपुरुष : नाकाशीं हातरुमाल धरलेला आहे.

वसंता : शक्य तेवढी स्वच्छतेची सावधगिरी घेतलीच पाहिजे.

वेदपुरुष : तो रोगी बघ कसा खोकला आंतल्याआंत दाबून ठेवण्याचा प्रयत्न करीत आहे.

 

वेदपुरुष : यावरून सरकार व समाज यांची योग्यता कळते. इंग्रजांच्या देशांत बर्फ म्हणून एक विचारवंत लेखक होऊन गेला. तो पुराणमतवादी होता. परंतु अगदींच अनुदारहि नव्हता. त्यानें सरकार चांगलें आहे कीं नाहीं हें अजमावण्याच्या कांहीं खुणा सांगितल्या आहेत.

१ लोकांची आयुर्मर्यादा किती आहे.
२जननमरण संख्या किती आहे.
३ माणशीं उत्पन्न किती आहे.

या कसोट्या लावल्या तर सध्यांचे येथील सरकार दीडशें वर्षांपूर्वी झालेल्या थोड्याशा प्रतिगामी विचारसरणीच्या बर्कच्याहि मतें नालायक ठरेल! मग आजचे साम्यवादी अर्थशास्त्रज्ञ व पंडित या सरकारला काय म्हणतील त्याची कल्पनाच करावी.

वसंता : या देशांतील सरासरी आयुर्मर्यादा बावीस आहे. माणशीं सरासरी उत्पत्र दिवसांचे दीड आणा आहे. आणि तीन वर्षाच्या आंतील हजारों मुलें रोज मरत आहेत.

वेदपुरुष : एका पुणें शहरांत तीन वर्षाच्या आंतील दोन-तीनशें मुलें आठवड्याला मरत असतात! मृत्यूला भारतवर्षात कोवळया कोवळया मुलांची केवढी मोठी मेजवानी !

वसंता : आपण त्यांचें बोलणें ऐकूं या.

एक रोगी : काय बाबा सांगूं तुला ? त्या मानमोडीची मनांत कल्पना येताच अंगावर कांटा येतो बघ! पुण्यांत रोज अडीचशें माणसें मरत.

दुसरा रोगी : आणि मुंबईला रोजचा जवळजवळ हजारांचा आंकडा असे.

पहिला रोगी : त्या मानमोडींत कांहींचा फायदा झाला. डॉक्टर, भटजी, लांकडांचे वखारवाले व कावळे यांचा मोसम जोरांत चालू होता. आमच्या शेजारीं एक मनुष्य राहात असे. छापखान्यांत तो काम करी. पगार अठरा रुपये. त्याची बायको मानमोडींत सांपडली.

दुसरा रोगी : गर्भार बायका मानमोडींत हटकून मरत. त्या कांहीं बर्‍या होत नसत.

 

वेदपुरुष : हो. मोठा ग्रंथकार होऊन गेला. अर्वाचीन रशियन वाङमयाचा जनक आहे तो. त्यानें एक सुंदर गोष्ट लिहिली आहे. एकदां उन्हाळ्यांत कोरडा असणारा एक ओढा पावसाळ्यांत खूप फुगला. त्याला गर्व झाला. त्यानें आजूबाजूचीं शेतें धुऊंन नेलीं. त्या शेतांची हिरवीं हिरवीं वस्त्रें सारीं गेलीं. त्या शेताना त्या वस्त्रहरणाचा राग आला. तीं शेतें फिर्याद करण्यासाठीं नदीकडे गेलीं! तों नदी फारच बेफाम दिसली! गांवेंच्या गांवें ती धुऊन नेत होती! गर्जना करीत होती! ती शेंतें कांहीं न बोलतां माघारीं गेलीं !

वसंता : किती सुंदर गोष्ट! खालच्यासंबंधीं तक्रार वरिष्ठांकडे न्यावी, तर वरिष्ठ अधिकच लुटारू, अधिकच पिळणारा! खालच्यांचे पांच रुपये, तर वरच्याचे दहा रुपये !

वेदपुरुष
: तीं कोष्टकें ठरलेलीं असतात. कोणीं किती घ्यायचें, त्याचे अलिखित कायदे आहेत; त्यासंबंधीं रूढी ठरलेल्या आहेत; पवित्र परंपरा प्रत्येक क्षेत्रांत स्थापन झालेल्या आहेत !

वसंता : ते रोगी कांहीं तरी जुन्या गोष्टी सांगत आहेत !

वेदपुरुष : सांगत बसतात सुखदु:खें.

वसंता : येथें फोनो, रेडियो वगैरे पाहिजेत, नाहीं ? रोग्यांचें मन प्रसत्र राहील असें केलें पाहिजे. नाहींतर रोगी स्वत:ची दु:खेंच उगाळीत बसतील !

वेदपुरुष : तो मानमोडीच्या काळांतील कथा सांगत आहे.

वसंता : मानमोडी म्हणजे काय ?

वेदपुरुष : त्याला इन्फ्लुएंझा म्हणतात. परंतु प्रतिभावान् गोरगरिबांनीं त्याला मानमोडी हें अर्थपूर्ण नांव दिलें आहे.

वसंता : ही सांथ कधीं आली होती ?

वेदपुरुष : झालीं वीस वर्षे. त्या वेळेस हिंदुस्थानांत साठ लाख माणसें मेलीं !

वसंता : मग आजारी किती पडलीं असतील ?

वेदपुरुष : सहा कोटी आजारी पडले असतील !

वसंता : एक-पंचमांश हिंदुस्थान रुग्णशय्येवर होता !

   

वसंता : येथेंहि श्रीमंत गरीब भेद आहेत !

वेदपुरुष : समाजरचनेचें प्रतिबिंब सर्व संस्थांतून पडत असतें. तुम्हीं हिंदूंनीं देवांतसुध्दां जाति वर्ण निर्माण केले आहेत. वरुण हा विप्र, इंद्र हा क्षात्र, पुषन् हा वैश्य! असले भेदाभेद घेऊन आपण सर्वत्र जात असतों! जेथें तेथें स्वत:चें प्रतिबिंब आपण पाहतों. आज भारतात जी घाण आहे ती तुमच्या हदयाचें प्रतिबिंब आहे, तुमच्या संस्कृतीचें तें अपत्य आहे !

वसंता : खाणें आलें रोग्यांचे! काय आहे तें वाटींत ?

वेदपुरुष : तो साबूदाणा आहे. कसा लचका गचका दिसतो आहे.

वसंता
: असा काय दिसतो ? त्यांत दूध नाहीं वाटतें ?

वेदपुरुष : पाण्यांतच तो शिजवतात, नांवाला थोडें दूध घालतात.

वसंता : सार्वजनिक संस्था श्रीमंत नसतात !

वेदपुरुष
: येथें तसें नाहीं. या संस्थेजवळ प्रचंड फंड आहेत. भरपूर दूध येथें येतें. परंतु तें रोग्यांकडे न जातां रोग्यांना बरें करणार्‍या  प्रभूंकडे जात असतें. आणि शिवाय या भिका-यांच्या कोठ्याला दुधातुपाची संवय आहे कोठें ? कोरड्या भाकरीची ज्यांना सदैव संवय, त्यांना हा पाण्यातंलाच गोड साबुदाणा म्हणजे अमृत आहे.

वसंता : सर्वांकडे जातां जातां जें दूध उरेल तें रोग्यांना भरपूर होत असेल! हिशोबांत तें मणावेरी धरण्यांत येत असेल! रोग्यांसाठीं किती तरी दूध अहवालांत असेल. परंतु ओठांत मात्र जात नाहीं, पोटांत शिरत नाही. हरहर !

वेदपुरुष : सर्वत्र हीच त-हा. तुरुंगांत कैद्यांना भाजीसाठीं इतके कंद द्यावे असें ठरलेलें आहे. परंतु कंद कैद्यांच्या देवाकडे जातात व किडलेला पाला, जून झालेलें भेंडें, पिवळीं झालेलीं वांगीं, सडूं लागणारे कांदे कैद्यांच्या थाळींत येतात.

वसंता : यासाठी भांडले पाहिजे. तक्रार केली पाहिजे.

वेदपुरुष : तक्रार कोणाकडे करावी ? ती रशियन लेखक पुष्किन् यानें लिहिलेली छोटी गोष्ट तुला माहीत आहे का ?

वसंता : कोणती बरे ? कोण ग्रंथकार, पुष्किन् ?

 

डॉक्टर : ती होणारच. सध्यां उन्हाळा आहे. सोन्यामारुति पेटला आहे. मुलें हंसतात! डॉक्टरहि मंदमधुर स्मित करतात! त्यांना वाटलें कीं केवढा आत्रेय विनोद केला !

एक मुलगा : तें दुसरें नवीन औषध देऊन पहावें.

डॉक्टर : त्या टॅब्लेट्स ?

तो मुलगा : हो.

डॉक्टर : हरकत नाहीं. देऊन पाहूं. प्रयोग तर होईल.

दुसरा मुलगा : तें इंजेक्शन दिलें तर ?

डॉक्टर : तें एवढ्यांत नको. पुढें पाहूं.

वसंता : गरीब रोगी म्हणजे ज्ञानप्रकाशाचीं साधनें आहेत !

वेदपुरुष : आधीं कुत्रे, ससे, उंदीर, गाई, बेडूक, घोडे, यांच्यावर प्रयोग करण्यांत येतात. त्यांना औषधें देतात, टोंचतात, परीक्षण करतात. ते प्रयोग यशस्वी झाले म्हणजे मग ईश्वराच्या लाडक्या मानवजातीवर त्याचे प्रयोग सुरू होतात. परंतु मानवजातींतहि आधीं भिकारी, कैदी, हमाल, मजूर, गोरगरीब यांजवर सुरु होतात. आणि अशा रीतीनें ही दया यशस्वी होत होत मग शेवटीं माड्यामहालांत-बंगल्यांत शिरते.

वसंता : या गरिबांच्या प्राणांना कांहींच किंमत नाहीं ?

वेदपुरुष
: देवाघरीं आहे. देवाच्या घरीं हे ज्ञानासाठीं झालेले हुतात्मे म्हणून गौरविण्यांत येतात. जगांतील आयुर्वेद वाढावा, शस्त्रक्रिया वाढावी, म्हणून हे लोक आपल्या देहाचीं प्रयोगलयें करतात! धन्य हे गोरगरीब!

वसंता : त्या रोग्याचें व त्या बरदाशींचें भांडण चाललें आहे.

रोगी : अरे, आणखी थोडा दे रे कागद! एकढ्यानें ढुंगण कसें पुसूं ? जुलाब दिला आहे मला! पातळ होतें रे शौचाला !

बरदाशी : मोठा बादशहा कीं नाहीं तूं! बाहेर दगडाधोंड्याला पुसत असला ढुंगण! येथें कागद मिळाला तर म्हणे आणखी द्या. फुकटचें मिळालें कीं लुटायचें हा आपल्या लोकांचा नियमच आहे! तेवढ्याच कागदाला पूस.

रोगी : अरे, बाहेर आम्हांला कोरडें शौचास होतें. दगड नसला तरी चालेल! सुटसुटीत! येथें जुलाब दिला आहे आज! दे रे राजा! त्यांना चार दिलेस कागद मला दोन तरी दे !

बरदाशी : तूं देतोस चार आणे मला ? म्हणे त्यांना कागद दिले! ते आणि तूं का सारखे ? त्यांच्या घरची मंडळी माझी चिंता करतात. माझे हात ओले करतात. मग नको द्यायला कागद ? तुझयाजवळ भिकार्‍या काय आहे ? उद्यां बरा होऊन जाशील. कांहीं ठेवशील का हातावर ? म्हणे कागद द्या.

रोगी : घरीं यायला पोटभर नाहीं, तुला दादा कोठून देऊं ?

बरदाशी : मग अशा चतकोर कागदालाच पुसावी लागते! बडबड करुं नको.

दुसरा रोगी : आज फुलें नाहीं आणलींस ?

बरदाशी : विसरलों दादा! मग आणीन हां. गुलाबाची सुंदर फुलें घेऊन येईन. तुम्हांला संत्रीं मिळालीं ना ?

दुसरा रोगी : हो.

बरदाशी
: जातों दादा. जरा घाई आहे. तिकडे बडे डॉक्टर येत आहेत.

   

पुढे जाण्यासाठी .......